Проголошення вірним УГКЦ 2009 року Божого Роком християнського покликання з особливим наголосом на священичому покликанні

Всесвітлішому і високопреподобному духовенству,
преподобним ченцям і черницям, дорогим братам і сестрам у Христі
благословення і мир у Господі!

Дорогі у Христі!

Головною духовною темою минулого 2008 року, згідно з постановою Синоду Єпископів Української Греко-Католицької Церкви 2007 року, було християнське покликання. Щиро сподіваємося, що упродовж року, який добігає до кінця, ми всі – чи то духовенство, чи миряни, чи старші, чи молодші – справді збагатилися, усвідомивши, що кожна людина, яка народжується на світ, крім дару життя і святої віри, одержує від свого Творця особливе життєве завдання – покликання. Надіємося також, що кожен вірний намагався пильніше розпізнати власне покликання, плекати та дуже сумлінно виконувати його на Божу славу, на благо своїх ближніх та, найважливіше, для зрозуміння змісту свого життя. За це ми щиро молилися, співаючи під час Святої Літургії на сугубій ектенії: «Ще молимось за всіх людей, щоб дане їм Господом покликання охоче приймали, за нього Богові щиро дякували, його сумлінно та витривало сповняли та Богові й людям ним радо служили».

Синод Єпископів Української Греко-Католицької Церкви, який відбувся у вересні цього року, постановив продовжити на наступний 2009 рік тему християнського покликання з наголосом на священичому покликанні і, замість вищенаведеного прохання, співати у сугубій ектенії: «Ще молимось за наших священиків, дияконів, семінаристів та за їх святе покликання».

У цьому листі до вас, дорогі у Христі, хочу ширше пояснити цю головну тему 2009 року Божого. До наших священнослужителів та семінаристів буде видане ще одне, особливе, звернення.

Передусім хочу звернути вашу увагу на те, що у своїх молитвах і роздумах ми повинні продовжувати тему християнського покликання взагалі, навіть більше, старатися ще глибше, ще ґрунтовніше її зрозуміти, а понад усе здійснювати у щоденному житті. Упродовж 2008 року ви, напевно, слухали проповіді, читали книжки, брали активну участь у різних заходах на цю тему. Такі заходи, зокрема, організовували єпархіальні та між’єпархіальні комісії, кожна у своїй особливій ділянці (сім’я, молодь, миряни та ін.). Кожен з вас має й надалі запитувати себе, чи гідно і боговгодно виконує дане йому покликання та чи щиро старається допомогти дітям і молоді розпізнати та здійснювати їхнє покликання. Крім цього завдання, Синод Єпископів закликає нас усіх у 2009 році звернути особливу увагу на священичі покликання. Чому? Бо для розвитку і зростання нашої Церкви потрібні добрі духовні провідники, а такими насамперед є відповідно підготовлені та призначені до цього священнослужителі. Владики запрошують усіх членів Церкви застановитися над священним характером та важливістю священичого покликання і над тим, що можемо ми, велика церковна спільнота, зробити, щоб наші священики були взірцевими священнослужителями на Божу славу і на загальне добро всієї Церкви та рідного народу. Хочемо запропонувати вам кілька думок стосовно цього аспекту духовної теми наступного року.

Коли говоримо про покликання, а головно, коли нас закликають до молитов про священичі покликання, ми зазвичай думаємо, що головним і єдиним нашим завданням є просити Господа Бога, щоб кликав достатнє число кандидатів до священичого стану, або, по-людськи кажучи, щоб наповнив наші семінарії. Вступ до семінарії, безумовно, є дуже важливим елементом, бо від нього починається здійснення священичого покликання, однак він далеко не вичерпує всього змісту покликання до священичого стану. Насамперед треба сказати, що навчанню в семінарії передують інші стадії цього покликання. Добрий душпастир часто проповідує про покликання та пильно приглядається до членів своєї громади, намагаючись розпізнати принаймні його зародок у конкретних особах і, якщо таке помітить, то його дбайливо плекає. Добра парафія це – плідна земля, яка дає гарні плоди священичих покликань. Прикладом цього може слугувати одна з наших парафій у США, в штаті Пеннсильванія, яка в 20-30-х роках минулого століття дала 37 тривалих священичих і монаших покликань. Священики, монахи і монахині, вихідці цієї громади, одноголосно вважають це заслугою тодішнього отця-пароха. Ще більше пробудженню і зростанню священичого покликання сприяє добра християнська родина, яка є немовби колискою або теплицею нових духовних покликань. У сім’ї віруючих людей до священства ставляться з пошаною. Навіть, якщо йдеться про негідного священика, то про це говорять з болем, а не зі злобою. А якщо в сім’ї є хлопці, це покликання розглядають як одне з кращих можливих.

Не менше від праці отців-парохів і ревної молитви церковної громади до пробудження священичих покликань спричинюється приклад героїв віри. У зв’язку з цим пригадуємо слова св. пам’яті Папи Івана Павла ІІ під час Божественної Літургії у Львові 27 червня 2001 року Божого. Проголошуючи 27 членів нашої Церкви блаженними мучениками, Святіший Отець звернувся до присутніх на Літургії священиків з такими словами: «Якщо Господь благословить вашу країну численними покликаннями, якщо семінарії заповнені – і в цьому є джерело надії для вашої Церкви, – то все це, без сумніву, є одним із плодів їхньої жертви. Але це стає для вас великою відповідальністю».

Не слід сумніватися, що Господь Бог, як добрий Батько і Господар, кличе достатнє число робітників на своє жниво (пор. Лк. 10, 2). Якщо гідних кандидатів все ж таки не достатньо, то часто в цьому винні ми, люди, зокрема через занепад духовного життя в наших родинах, через брак відповідної проповіді та заохочення, а також через брак пошани до священичого стану. Годі сподіватися захоплення священичим покликання у сім’ях, для яких найбільшою цінністю є гроші, або в яких для батьків найважливішою турботою є родинні зв’язки. Тут треба згадати і про негативний вплив, який мають сучасні засоби масової інформації, що нерідко стають носіями антихристиянських ідей та поглядів. А вже зовсім нищівним є поганий життєвий приклад якогось священика, особливо місцевого душпастиря.

Ці перешкоди є дуже великими, але вони не є нездоланними. Останнім часом ми не один раз чули критику на адресу священнослужителів через їхню негідну поведінку чи поверхневе виконання священичих обов’язків. Запитаймо себе: чи ми молилися за виправлення таких священиків, людей, які потрапили у велику духовну кризу? Наскільки ми допомагали їм вийти з такого трагічного стану? Адже священнослужитель – це не самотній острівець серед широкого моря людства. Він особливо потребує підтримки з боку людей, які довкола нього, бо ж перебуває на видноті і кожен його крок є загальновідомим. Тут не слід також недооцінювати атак ворога Церкви, який діє за відомим принципом: «Уражу пастиря і розпорошаться вівці стада» (пор. Зах. 13, 7; Мт. 26, 31).

Серед засобів підтримки, яку ціла церковна спільнота має виявляти своїм священнослужителям, перше місце посідає молитва. Священик існує і діє з допомогою сили молитви не тільки власної, а й молитви громади, якій він служить. Тому Синод Єпископів закликає усіх членів Церкви молитися за священиків і дияконів – не тільки в тому намірі, щоб їх було достатнє число, а й насамперед за те, щоб той, хто вступив у цей святий стан, у ньому своє покликання згідно з Божою волею прожив і свято завершив.

Віруючі люди допомагають своєму священикові. Бо перед ним стоять великі вимоги: як перед особою, як перед священнослужителем, як перед адміністратором, як перед учителем, як перед громадянином, а якщо він одружений – як перед чоловіком і батьком. Священиче життя не встелена трояндами дорога, за винятком тих випадків, коли він хоче бути лжепророком і догоджувати примхам людей, замість того, щоб вести їх до Небесного Царства. Якщо ж він старається справді подобатися Богові, то його життя є радше тернистим шляхом. На цьому тлі ми краще зрозуміємо, ким хочемо бути: фарисеями, які насміхалися з Ісуса Христа, чи киринейцем, який допомагав Йому нести хрест.

Дорогі у Христі! Починаємо 2009 рік – Рік християнського покликанння з особливим наголосом на священичому покликанні. Думаймо про себе, про своє покликання. Застановімося і над покликанням до священичого стану, бо всі ми хочемо бачити наших священиків взірцевими Божими слугами, зміст життя яких – вести довірені їм душі до Небесного Отця. Разом з Ісусом Христом, Первосвящеником, молімося та підтримуймо наших священиків і дияконів.

Благословення Господнє на вас!

+ ЛЮБОМИР

Дано у Києві, при Патріаршому соборі Воскресіння Христового, 31 грудня 2008 року



Молитва Слуги Божого Митрополита Андрея Шептицького
про добре українське духовенство,
яку поручаємо молитися усім вірним нашої Церкви

Господи, Господи, поглянь з неба, подивись і відвідай виноградник, який насадила правиця Твоя.

Нехай всемогутня Твоя Рука буде завжди над цим народом, що його Ти полюбив. Дай йому, Предвічний Боже, у кожному поколінні, аж до кінця світу, єпископів і священиків святих, повних Твого Духа, — пастирів й учителів Твого Закону, що вміли б незмінно зберігати правду Твого святого Об'явлення та з любов'ю навчати й вести цей великий нарід.

Даруй українському духовенству ласку ніколи не боятися пожертвування, де тільки йде про Твою славу й добро цього народу.

Розпали в серцях українських священиків духа ревності про спасіння душ. Відкрий перед їхніми очима премудрість Твого Об'явлення і дай їм високе почуття святості того діла, до якого Ти їх покликав. Благослови їхню працю і їхні наміри. Хорони від усякого лиха. І єднай їх Твоєю благодаттю, щоб любов'ю були одно, – як Ти, Отче, зі Сином і Син з Тобою. Амінь.

http://www.ugcc.org.ua/464.0.html

GRECKOKATOLICKIE BOŻE NARODZENIE NA EKRANACH TELEWIZORÓW

Greckokatolickie uroczystości Bożego Narodzenia, według kalendarza juliańskiego, będzie można śledzić na ekranach telewizorów.

Pierwszego dnia Świąt Bożego Narodzenia (7.01.2008 r.), w Telewizji TRWAM, o godzinie 9.00 rano, rozpocznie się bezpośrednia transmisja z całości uroczystości w Soborze Archidiecezjalnym w Przemyślu. Uroczystościom będzie przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Jan Martyniak Metropolita Przemysko-Warszawski.

Drugiego dnia Świąt Bożego Narodzenia (8.01.2008 r.), w pierwszym programie Telewizji Polskiej (TVP1), o godz. 13.40, rozpocznie się retransmisja z uroczystości Narodzenia Pańskiego w Węgorzewie na Mazurach (Archidiecezja Przemysko-Warszawska).
Retransmisja trwać będzie do godziny 14.30.

Biuro prasowe Diecezji Wrocławsko-Gdańskiej

Моя рідна парафія

Золотий ювілей першої парафії Браневщини
Степан Мігус

Першою греко-католицькою станицею, яка була створена на Браневщині, стала парафія в Пенєнжні. Довгих 11 років після насильного переселення треба було чекати на цю вагому для позбавлених рідних святинь українців подію, як підкреслив нинішній парох о. Артур Маслей на початку врочистостей Золотого ювілею церкви в Пенєнжні, які проходили передостанньої суботи листопада.

– Наше тут буття треба було б рахувати від 1947 р., від зловісної акції «Вісла», – сказав він. – Однак довгих 11 років не було наших богослужінь, не було парафії. Історія нашої церкви розпочалася щойно 1958 р. – тоді в костелі в недалеких Лайсах стали відправлятися Служби Божі в нашому обряді, на що дав свій дозвіл ординарій вармінської римо-католицької єпархії єпископ Томаш Вільчинський. На Різдво богослужіння розпочалося саме в тому храмі в Пенєнжні, який був тоді ще римо-католицькою каплицею св. Якова.

До нього погодився приїжджати о. Петро Гардибала, який разом із багатьма українцями вклав багато сили й труду, щоб почало відновлюватися наше християнське греко-католицьке й українське життя... Це був великий спалах. Багато людей приїжджало також на свої богослужіння з околиць – з Бранева, з Орнети, з Лелькова, з навколишніх сіл. Настав час віднови під покровительством святого Архістратига Михаїла...
Та віднова і справді надійшла. Парафія в Пенєнжні дала життя наступним чотирьом. У 1992 р. створено станицю в Браневі, 1994 – в Пенцишеві і Лелькові, 1995 – в Орнеті. Віршовану історію пенєнжненської парафії представила Стефанія Лихолат і декламувала: ...Вигнали нас мов бидлят // Босих, обдертих голодних. // Як ми відходили // Вже дзвони не дзвонили // ...Горіла наша церква і рідна хата //...Немов буйний вітер розвіяв всю українську душу по цілому світі. //... А нас доля завела на Браневщину // У 1958 році настала велика радість // Отець Гардибала кличе в церкву. // Відчиніться Царські ворота, //Бо починається в Пенєнжні перша Служба пресвята.
Далі у вірші називаються імена священиків, які відправляли в Пенєнжні. У 1961 р. парохами були оо. Василь і Євген Хархаліси, у 1962-67 – о. Теодор Майкович, пізніший єпископ, у 1968 – оо. Іван Федевич і Борис Балик, у 1969-71 – о. Микола Заяць, від 1971 – о. Кінрад Яцків, від 1984 – о. Юліан Ґбур (нині єпископ) та о. Дарій Вовк. У 1993 р. на парафію прийшов о. Артур Маслей і служить тут донині. З цієї парафії за її історію було чимало священичих покликань. Священиками стали: зокрема покійний уже Михайло Борис, Віктор Головач, Павло Поточний, Михайло Бундз, Христофор Блажеєвський, Богдан Пушкар, Стефан Машик та Богдан Крупа...
Але були й такі, – пише у своїй віршованій історії С. Лихолат, – що від церкви відійшли. // Де ж ти, Петре, та Іване, що нема тебе між нами? // Вже хрестишся не так, як твій дід... // Але пам’ятай, що ми тут є, // І цей іконостас на тебе жде...
Урочисту Службу Божу разом із десятком священиків відправив о. митрат Андрій Сорока. Серед присутніх були депутат польського Сейму Мирон Сич, представники самоврядної влади Браневщини, Пенєнжна і сусідніх теренів, Ольштинського відділу ОУП, теперішні і колишні парафіяни.
З привітаннями і словами подяки для парафіян виступив протоігумен чину св. Василія Великого о. Ігор Гарасим з Варшави.
– Ви тут вистояли 50 років, – сказав він. – Щире спасибі вам за цей труд... Залишити свою рідну хату означає залишити частку своєї душі, постраждати на своїй самобутності, ідентичності – як персональній, так і духовній... Сьогодні осмислити своє життя тут означає потребу поставити собі питання: який хліб у моїй хаті? Хліб це не лише видиме, хліб це й духовна страва...

«Наше слово» №52, 28 грудня 2008 року

Adwentowe rekolekcje w fotografiach

W końcu otrzymałem długo oczekiwane fotografie z rekolekcji adwentowych, które głosiłem w Machnowie Nowym, Machnowie Starym i Wierzbicy. Oto kilka z nich.

FUNDAMENTY CERKWI W WIERZBICY,Z KTÓREJ WYPĘDZONO MOICH PRZODKÓW W CZASIE AKCJI WISŁA W 1947r.

Z KLERYKAMI NA CMENTARZU W WIERZBICY

NAUKA REKOLEKCYJNA W MACHNOWIE STARYM

KONCELEBROWAŁEM MSZE ŚWIĘTĄ RZMSKOKATOLICKĄ W MACHNOWIE STARYM


MACHNÓW NOWY

BOSKA LITURGIA ŚW> JANA CHRYZOSTOMA W WIERZBICY, WSI Z KTÓREJ W 1947 ROKU WYPĘDZONO MOICH PRZODKÓW

Urlop w Krynicy Górskiej

Odpoczynek jest jednym z elementów ludzkiego życia, więc korzystając z okazji wybraliśmy się z żoną w odwiedziny do Krynicy Górskiej. Aura iście zimowa i sprzyjała spacerom :). Kilka fotek ku wspomnieniom.


PARKOWA GÓRA


STARA ROZLEWNIA WÓD I MOJA ŻONA ANNA


KRĘGIELNIA...(DRUGI RAZ W ŻYCIU)


... I LODOWISKO (PIERWSZY RAZ W ŻYCIU)

Rozważania-Homilia 28 niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego

Dzisiejsza homilia, którą wygłosiłem w Archikatedrze św. Jana Chrzciciela w Przemyślu.

Jak dzień i noc wzajemnie się uzupełniają

"Jak dzień i noc wzajemnie się uzupełniają,
Jak słońce i księżyc nawzajem świecą,
Jak ogień i woda tworzą żywioły,
Jak nasze życie jest tak złożone i niepospolite...

Księże rekolekcjonisto, serdecznie dziękujemy za obecność i posługę Słowa Bożego w naszej parafii. Za ukazanie złożoności Kościoła, jego wschodniej i zachodniej tradycji. Niech posługa księdza, modlitwa, błogosławieństwo połączy to co rozdzielone i połamane."

Tymi słowami dziękowano mi za posługę słowa podczas rekolekcji adwentowych w parafii Machnów Nowy, Machnów Stary i Wierzbica. Dlaczego akurat tam? Otóż, Wierzbica jest to miejscowość, z której pochodzą moi dziadkowie. W 1947 roku zostali wysiedleni w ramach akcji "Wisła". Mieszkańcy, którzy przymusowo musieli opuścić Wierzbice w 1947 roku i ich potomkowie, każdego roku spotykają się w tejże miejscowości. Będąc na spotkaniu w tym roku (czerwiec 2008), miejscowy proboszcz ks. Stanisław Gorczyński, dowiedziawszy się, że jestem potomkiem Wierzbiczan, zaprosił na rekolekcje. Wspomniał wtedy, że przychodząc do Machnowa w 2003 roku rozpoczął modlitwy za powołania za parafii. "Bóg modlitwy wysłuchał" - mówił ks. Stanisław.

Na wielkie uznanie zasługuję osoba ks. Stanisława. Człowiek wielce otwarty, życzliwy, zwolennik prawdy historycznej. Od początku swego pobytu w Machnowie i Wierzbicy, uświadamia ludziom, że nie są pierwszymi na tych terenach, co próbowano im wmówić. Przed nimi miejscowości Machnów Nowy, Machnów Stary i Wierzbica tętniły życiem i "oddychały wschodnim płucem Kościoła". Dopiero po akcji Wisła ta sytuacja uległa zmianie.

Wierzę, że moja obecność na rekolekcjach nie zrodziła nieporozumień, a pomogła przybliżyć się do Boga.

Wielkim osobistym przeżyciem dla mnie było odprawienie Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma w kościele w Wierzbicy. Liturgię sprawowałem w intencji zmarłych moich przodków, którzy są pochowani na cmentarzu w Wierzbicy.

Ks. Stanisławie, jeszcze raz dziękuję z całego serca za zaproszenie i tak miłe przyjęcie.

o. Pawło

Parafia w Machnowie Nowym

Послання Святішого Отця Венедикта XVI з нагоди Всесвітнього дня миру 1 січня 2009 року

Послання Святішого Отця Венедикта XVI
з нагоди Всесвітнього дня миру 1 січня 2009 року

Боротьба з бідністю як шлях утвердження миру

1. На початку нового року я знову звертаюся до людей усього світу з побажанням миру і цим своїм посланням закликаю замислитися над важливою темою: «Боротьба з бідністю як шлях утвердження миру». Мій шановний попередник Іван Павло ІІ у посланні з нагоди Всесвітнього дня миру 1993 року вже вказував на те, як негативно позначається на справі миру бідність, що від неї потерпають подекуди цілі народи. Бідність дуже часто є одним із чинників, що сприяють виникненню і поглибленню конфліктів, зокрема збройних. А ці конфлікти, у свою чергу, тільки погіршують трагічне становище бідних. «Наш світ, – писав Іван Павло ІІ, – демонструє свідчення іншої страшної загрози миру: багато людей і навіть цілих народів сьогодні живуть за межею бідності. Прірва між багатими й бідними стала ще помітнішою навіть у найбільш економічно розвинутих націях. Людське сумління не може ігнорувати цієї проблеми, оскільки умови, в яких живе велика кількість людей, є приниженням їхньої вродженої гідності, і вони становлять загрозу для автентичного і гармонійного поступу всієї спільноти» [1].

2. У цьому контексті, щоб належно боротися з бідністю, треба уважно і всебічно обміркувати складне явище глобалізації. Звернути увагу на глобалізацію важливо передовсім з методологічного погляду, оскільки результати досліджень, проведених економістами і соціологами, можна буде використати для вирішення багатьох проблем бідності. Однак аналіз проблеми бідності в контексті глобалізації повинен охоплювати також духовний і моральний виміри, спонукаючи нас дивитися на бідних з перспективи усвідомлення того, що всі ми є учасниками того самого божественного задуму, – задуму нашого покликання бути одною родиною, всі члени якої – індивіди, народи та держави – у своїй поведінці мають керуватися засадами братерства й відповідальності.

Для цього потрібно глибоко й чітко розуміти проблему. Якби йшлося тільки про матеріальну бідність, то, щоб визначити головні характеристики цього лиха, цілком достатньо було б звернутися до суспільних наук, які допомагають нам оцінювати соціальні явища передусім на підставі кількісних даних. Однак ми знаємо, що існують також інші, нематеріальні форми бідності, які не є прямим та автоматичним наслідком матеріальних нестатків. Наприклад, у багатих, передових суспільствах існує явище маргіналізації, а також емоційної, моральної та духовної бідності: йдеться про тих осіб, які втратили геть усякі внутрішні орієнтири і попри економічний достаток потерпають від різних форм дискомфорту. Я маю на увазі, з одного боку, так званий «моральний недорозвиток»[2], а з іншого – негативні наслідки «надмірного розвитку»[3]. Не можна забувати й про те, що в так званих «бідних» суспільствах економічне зростання часто гальмують культурні перешкоди, які зумовлюють неефективне використання наявних ресурсів. У будь-якому разі коренем усіх форм нав’язаної зовні бідності є неповага до трансцендентної гідності людської особи. Коли людину розглядають поза цілісним контекстом її покликання, коли бракує пошани до засад правдивої «людської екології»[4] – набирають обертів порочні механізми бідності. Це добре видно на прикладі деяких проблем, на яких я коротко зупиню свою увагу.



Бідність і її моральні наслідки

3. Багато хто вбачає зв’язок між бідністю і демографічним зростанням як її причиною. Наслідком цього є кампанії з обмеження народжуваності, які проводяться на міжнародному рівні. У цих кампаніях нерідко застосовують методи, що зневажають гідність жінки і право батьків самим відповідально визначати число своїх дітей[5], а також, що ще гірше, нехтують навіть людським правом на життя. Знищення мільйонів ненароджених дітей в ім’я боротьби з бідністю, по суті, рівнозначне знищенню найбідніших людських створінь. А водночас незаперечним є те, що в 1981 році близько 40 відсотків населення світу жило за межею абсолютної бідності, тоді як сьогодні ця цифра зменшилася вже наполовину, оскільки із бідності вийшли деякі народи, чисельність яких стрімко зростала. Це показує, що долати бідність можна навіть за умов демографічного зростання. Не слід забувати й про те, що з часу закінчення Другої світової війни чисельність населення земної кулі зросла на чотири мільярди, здебільшого завдяки країнам, що досить недавно вийшли на світову арену як нові економічні держави і пережили швидкий економічний розвиток саме завдяки зростанню густоти свого населення. Навіть більше, серед високорозвинених країн найбільший потенціал для розвитку мають ті, що відзначаються найвищою народжуваністю. Інакше кажучи, стає зрозуміло, що багатолюдність країни – це багатство, а не чинник бідності.

4. Інша проблема, що викликає велике занепокоєння, – це пандемічні хвороби, як, наприклад, малярія, туберкульоз та СНІД. Ці хвороби, оскільки вони вражають продуктивні прошарки населення, мають величезний вплив на погіршення загальних умов життя в деяких країнах. Спроби захистити людей від цих пошестей не завжди успішні. Крім того, буває, що країни, які потерпають від цих хвороб, стикаються з шантажем із боку тих, хто узалежнює економічну допомоги від проведення ворожої супроти людського життя політики. Щоб успішно боротися проти СНІДу, одного з найбільш драматичних чинників бідності, слід неодмінно брати до уваги моральні проблеми, пов’язані з розповсюдженням цього вірусу. Потрібно передусім проводити просвітницькі кампанії, націлені передовсім на молодь, і пропагувати сексуальну етику, яка б цілковито відповідала гідності людської особи. Певні кроки, зроблені в цьому напрямі, вже принесли рясні плоди, зменшивши розповсюдження інфекції. Далі треба зробити доступними для бідних народів ліки й медичну опіку, необхідні для боротьби із СНІДом. Для цього слід рішуче підтримувати медичні дослідження та новаторські способи лікування, а також гнучке застосування, якщо виникне потреба, міжнародних норм захисту інтелектуальної власності, щоб забезпечити всім і кожному базовий рівень медичної допомоги.

5. Третя сфера, яку слід брати до уваги в програмах боротьби з бідністю і яка ще раз вказує на властивий їй моральний аспект, – це дитяча бідність. Коли сім’я потрапляє в тенета бідності, найбільше потерпають саме діти: сьогодні майже половина тих, хто живе в умовах абсолютної бідності, – це діти. Розглядати проблему бідності, ставши на боці дітей, – означає надавати першорядного значення тим цілям, що безпосередньо їх стосуються, наприклад, турботі про матерів, шкільництву, доступу до вакцин, медичної опіки та питної води, охороні довкілля і, найперше, захисту родини та стабільності родинних стосунків. Коли підвалини родини починають хитатися, неминуче страждають діти. Якщо в країні не захищають гідності жінки та матері, наслідки цього першими відчувають саме діти.

6. Четверта сфера, яка з морального погляду потребує особливої уваги, – це взаємозалежність між розвитком і роззброєнням. Теперішні розміри військових витрат викликають глибоке занепокоєння. Як я вже зазначав, часто буває, що «величезні людські та матеріальні ресурси, які витрачаються на озброєння та інші військові потреби – це, по суті, ресурси, що мали б бути витрачені на програми розвитку народів світу, особливо ж найбідніших народів, які найбільше потребують допомоги. Це суперечить Статутові ООН, який зобов’язує міжнародну спільноту й окремі держави «сприяти становленню й підтриманню миру та міжнародної безпеки, залучаючи якомога меншу частку світових людських та економічних ресурсів до потреб озброєння» (стаття 26)[6].

Такий стан речей аж ніяк не сприяє, а навпаки, серйозно перешкоджає досягненню таких великих цілей розвитку міжнародної спільноти. Навіть більше, надмірне збільшення військових витрат містить небезпеку прискорення гонки озброєнь, що породжує економічну відсталість і відчай, перетворюючись – хоч це і парадоксально – на фактор нестабільності, напруженості й конфліктів. Як мудро стверджував мій шановний попередник Павло VI, «розвиток – це нове ім’я миру»[7]. Тому держави мають серйозно застановитися над глибинними причинами конфліктів, які здебільшого були породжені несправедливістю, і вжити потрібних заходів для їх вирішення, сміливо визнавши свої помилки. Якщо вдасться поліпшити міжнародні стосунки, з’явиться можливість скоротити витрати на озброєння. Заощаджені ресурси можна буде призначити на проекти, пов’язані з розвитком найубогіших осіб та народів: зусилля в цьому напрямі спричинилися б до утвердження миру в родині людства.

7. П’ята проблема, пов’язана з боротьбою проти матеріальної бідності, – це сучасна продовольча криза, що ставить під загрозу задоволення основних потреб людини. Ця криза характеризується не так нестачею їжі, як утрудненим доступом до неї та різними формами спекуляції, тобто, інакше кажучи, системним браком політичних та економічних інститутів, здатних подбати про потреби людей і відреагувати на кризові ситуації. Недоїдання завдає людям великої психофізичної шкоди, позбавляючи багатьох людей енергії, потрібної для того, щоб без сторонньої допомоги вийти з бідності. А це ще більше поглиблює прірву нерівності, провокуючи в людей реакцію, що дуже легко може перерости в насильство. Дані про динаміку відносної бідності протягом останніх десятиліть свідчать про те, що розрив між багатими і бідними збільшився. Головні причини такого явища – це, з одного боку, технологічний прогрес, плодами якого користуються здебільшого особи вищих щаблів драбини доходів, а з іншого боку, динаміка цін на промислові товари, які зростають набагато швидше від цін на сільськогосподарську продукцію та сировину, що їх пропонують на світовому ринку бідні країни. Тому велика частина населення бідних країн потерпає від двоякої маргіналізації через найнижчі доходи і найвищі ціни.



Всесвітня солідарність і боротьба проти бідності

8. Один з найважливіших шляхів утвердження миру – це глобалізація, зорієнтована на інтереси всієї родини людства[8]. Проте, щоб управляти глобалізацією, потрібна міцна глобальна солідарність[9] між багатими і бідними країнами, а також між громадянами одної країни, хай навіть і багатої. Треба виробити «спільний моральний кодекс»[10] – його норми повинні мати не просто договірний характер, а коренитися в природному законі, який Творець закарбував у сумлінні кожної людини (пор. Рим. 2, 14–15). Хто з нас не чує в глибині свого сумління поклику зробити свій внесок у справу загального добра та суспільної злагоди? Глобалізація зносить певні бар’єри, але це не означає, що вона не зводить нових. Вона зближує народи, але близькість у просторі й часі сама по собі ще не є достатньою умовою справжнього миру та єднання. Глобалізація може послужити вирішенню проблеми маргіналізації бідних прошарків нашої планети тільки тоді, коли кожна людина відчуватиме біль через ту несправедливість, що існує у світі, і пов’язані з нею порушення людських прав. Церква, яка є «знаком і знаряддям найтіснішого єднання з Богом і єдності всього людського роду»[11], не перестає робити все можливе, щоб подолати кривди й непорозуміння і спричинитися до становлення більш мирного й солідарного світу.

9. У сфері міжнародної торгівлі та фінансів сьогодні відбуваються процеси, що уможливлюють позитивну економічну інтеграцію, а отже, сприяють поліпшенню загальної ситуації; однак існують і процеси протилежної спрямованості, що розділяють і маргіналізують народи, створюючи небезпечні передумови для воєн та конфліктів. Після Другої світової війни міжнародна торгівля товарами та послугами зростала надзвичайно швидкими, небаченими в історії темпами. До глобальної торгівлі залучені здебільшого давно індустріалізовані країни, але також і чимало країн, що розвиваються, які недавно вийшли на світову арену. Однак є й інші країни з низькими доходами, що відсунуті на узбіччя світової торгівлі. На економічному зростанні цих країн негативно позначилося швидке падіння цін на сировину, яке відбулося в останні десятиліття, бо ж сировина є чи не єдиним, що вони можуть запропонувати світовому ринкові. У цих країнах – переважно африканських – залежність від експорту сировини і далі є великим фактором ризику. Тож я хотів би ще раз повторити свій заклик: усім країнам слід надати рівні можливості доступу до світового ринку, щоб жодна з них не була ані виключена, ані відсунута на задній план.

10. Такі самі міркування можна застосувати й у сфері фінансів, яка завдяки технологічному розвиткові й політиці лібералізації міжнародних грошових потоків стала одним із стовпів глобалізації. Об’єктивно найважливіша функція фінансів – забезпечувати можливість довгострокових інвестицій, а отже, й розвитку. Сьогодні ця функція виявилася аж надто слабкою: на світових фінансах негативно позначилася система фінансових угод – як національних, так і міжнародних – основана на вельми недалекоглядній логіці, що змагає до збільшення вартості фінансових операцій і зосереджується на технічному управлінні різними формами ризиків. Сьогоднішня криза демонструє, що фінансова активність часто повністю зосереджується на собі, нехтуючи довгостроковими інтересами загального добра. Коли всі завдання, що ставлять перед собою учасники глобального фінансового ринку, обмежуються найкоротшою перспективою, фінансова система перестає виконувати свою функцію і слугувати мостом між сучасністю і майбутнім, стимулом до створення нових довгострокових можливостей для виробництва й праці. Фінансова діяльність, обмежена короткою і найкоротшою перспективою, стає небезпечною для всіх без винятку, зокрема й для тих, кому вдається отримати від неї користь у періоди фінансової ейфорії[12].

11. З усього цього випливає, що боротьба з бідністю потребує співпраці як на економічній, так і на правовій площині, щоб міжнародна спільнота і поодинокі бідні країни мали змогу виробити й втілити в життя скоординовані рішення, спрямовані на розв’язання означених вище проблем, і створити ефективне правове поле для економічної діяльності. Крім того, потрібні стимули до створення дієвих, ефективних інститутів; треба також підтримати боротьбу із злочинністю й заходи, спрямовані на утвердження культури законослухняності. З іншого боку, не можна заперечувати, що в основі багатьох невдач у справі допомоги бідних країнам лежить надмірна опіка над ними. Кращим проектом на середній і довгий строк було б інвестування в освіту людей і всебічний розвиток своєрідної культури ініціативності. Щоб розвиватися, економіка потребує сприятливих умов, але це не повинно відвертати нашу увагу від проблеми доходів. І хоча слушним є твердження, що збільшення доходу на душу населення не може бути самодостатньою метою політично-економічної діяльності, не треба забувати, що це важливий інструмент боротьби з голодом та абсолютною бідністю. З цієї точки зору слід визнати ілюзорним переконання, начебто політика перерозподілу наявного багатства може раз і назавжди розв’язати проблему бідності, оскільки в сучасній економіці вартість багатства визначається його здатністю отримувати від нього дохід тепер і в майбутньому. Тому отримання доходу стає обов’язком, якого не можна уникнути, якщо тільки ми хочемо вести ефективну боротьбу з матеріальною бідністю, досягаючи довготермінових результатів.

12. Ставити інтереси бідних на перше місце – означає, врешті-решт, що учасники міжнародного ринку мають передбачити для них належне місце у правильній економічній логіці, а інституціональні суб’єкти – у правильній політичній логіці та логіці спільної участі, сповна використовуючи потенціал громадянського суспільства на міжнародному та місцевому рівнях. Сьогодні вже самі міжнародні організації почали визнавати цінність і корисність економічних ініціатив громадянського суспільства або місцевої влади, скерованих на інтеграцію в суспільство тих верств населення, що перебувають за межею абсолютної бідності, і яких водночас важко охопити державними програмами соціальної допомоги. Історія економічного розвитку в ХХ столітті вчить нас, що ефективність навіть найкращої політики розвитку залежить від відповідальності людей і від створення позитивної взаємодії між ринками, громадянським суспільством і державною владою. Громадянське суспільство, зокрема, відіграє основну роль у будь-якому процесі розвитку, адже розвиток є головним культурний феноменом, а культура народжується й розвивається в сфері громадянської активності[13].

13. Як одного разу зазначив мій вельмишановний попередник Папа Іван Павло ІІ, глобалізація характеризується «виразною двозначністю»[14], а тому управляти цим процесом треба надзвичайно розважливо. Зокрема, треба повсякчас мати на оці потреби бідних нашої планети й долати скандал диспропорції між проблемами бідності і тими заходами, що вживають люди для їх подолання. Ця диспропорція проявляється як на культурному й політичному рівнях, так і в духовній та моральній сферах. Ми часто зупиняємося на поверхових, інструментальних чинниках бідності, не докопуючись до тих причин, що живуть в душі людини, як-от захланність чи обмеженість світогляду. Проблеми розвитку, допомоги та міжнародної співпраці здебільшого розглядають без справжнього особистого ангажування, як до технічних питань, що зводяться до створення відповідних структур, розроблення тарифних угод, розподілу анонімного фінансування. А для боротьби з бідністю потрібні чоловіки й жінки, що живуть у дусі глибокого братерства і здатні супроводжувати індивідів, родини та спільноти на шляху автентичного людського розвитку.



Висновок

14. В енцикліці Centesimus annus Іван Павло ІІ вказував на те, що нам треба «позбутися ментальності, згідно з якою бідні – чи то поодинокі особи, чи народи – є тягарем, надокучливою завадою, споживачами добра, створеного руками інших». «Бідні, – писав він, – домагаються права на участь користуватися матеріальними благами і користати із своєї здатності працювати, будуючи світ, у якому було б більше справедливості й більше достатку для всіх»[15]. У нинішньому глобалізованому світі стає дедалі очевидніше, що мир можна побудувати тільки в тому разі, якщо кожному буде забезпечена можливість для зростання: раніше чи пізніше за вади несправедливих суспільних устроїв доведеться розплачуватися усім. Тільки безумець може зводити розкішні палаци посеред пустелі чи руїни. Глобалізація сама по собі не здатна будувати миру, а в багатьох випадках, навпаки, вона породжує поділи й конфлікти. Стає очевидним, що глобалізація мусить бути зорієнтована на певну мету – на глибоку солідарність, яка прагне добра для всіх і кожного. У цьому сенсі глобалізацію слід розглядати як добру нагоду для досягнення істотного поступу в боротьбі з бідністю й поставити на служінні справедливості й миру ресурси, про які раніше годі було й думати.

15. У своєму соціальному вченні Церква ніколи не забувала про бідних. У часи, коли з’явилася енцикліка Rerum novarum, поняття «бідних» стосувалося головно робітників нового індустріального суспільства. Натомість соціальне вчення Пія ХІ, Пія ХІІ, Івана ХХІІІ, Павла VI та Івана Павла ІІ проливало світло на нові форми бідності – в міру того, як горизонт соціальної проблематики розширювався, набуваючи всесвітнього масштабу [16]. Таке розширення соціальної проблематики до глобальних масштабів трактується не просто в сенсі кількісного зростання, а й у сенсі якісно глибшого розуміння людини та потреб великої людської родини. Тому Церква, уважно стежачи за сучасними феноменами глобалізації та їх впливом на людську бідність, повсякчас указує на нові аспекти соціальної проблематики – не тільки розмахом, а й глибиною – в тому, що стосується ідентичності людини та її взаємин із Богом. Це засади соціального вчення, які мають з’ясувати зв’язок між бідністю й глобалізацією і спрямувати людську діяльність на утвердження миру. Серед цих засад тут варто виділити «першочергову любов до бідних» [17] у світлі першості любові, яку засвідчує вся християнська традиція, починаючи від ранньохристиянських часів (пор. Ді. 4, 32–36; 1 Кор. 16: 1; 2 Кор. 8–9; Гал. 2, 10).

«Нехай кожен негайно візьметься до належної йому праці», – писав у 1891 році Лев ХІІІ і додав: «Що ж до Церкви, то допомоги з її боку не забракне ніколи й за жодних обставин»[18]. Саме в такому дусі Церква й сьогодні трудиться задля бідних, вбачаючи в них самого Христа[19] і повсякчасно чуючи в своєму серці слова Князя миру, звернені до апостолів: «Vos date illis manducare – Дайте ви їм їсти» (Лк. 9, 13). Вірна цьому закликові свого Господа, християнська спільнота не перестає запевняти родину людства у своїй підтримці імпульсів творчої солідарності, яка полягає не тільки в тому, щоб давати від наддостатку свого, а й у тому, щоб змінювати «способи життя, моделі виробництва та споживання і усталені структури влади, які керують суспільством»[20]. На початку нового року я звертаюся до кожного учня Христового, як і до всіх людей доброї волі з гарячим закликом відкрити серця до потреб бідних і зробити все практично можливе, щоб допомогти їм. Ніхто ж бо не стане заперечувати аксіому, що «боротися з бідністю – означає будувати мир».



Ватикан, 8 грудня 2008 року

ПАПА ВЕНЕДИКТ XVI

Переклад Комісії «Справедливість і мир» УГКЦ

[1] Послання з нагоди Всесвітнього дня миру 1993 року, 1.
[2] Populorum progressio, 19.
[3] Sollicitudo rei socialis, 28.
[4] Centesimus annus, 38.
[5] Пор. Populorum progressio, 37; Sollicitudo rei socialis, 25.
[6] Святіший Отець Венедикт XVI, Послання до кардинала Ренато Раффаеле Мартіно з нагоди міжнародного семінару, організованого Папською радою «Справедливість і мир» на тему: «Роззброєння, розвиток і мир: Перспективи загального роззброєння», 10 квітня 2008 року // L'Osservatore Romano, 30 квітня 2008, с. 8.
[7] Populorum progressio, 87.
[8] Пор. Centesimus annus, 58.
[9] Пор. Святіший Отець Іван Павло ІІ, Звернення до християнських об’єднань італійських робітників, 27 квітня 2002 року, 4 // Insegnamenti di Giovanni Paolo II, XXV, 1 (2002), 637.
[10] Святіший Отець Іван Павло II, Звернення до пленарної асамблеї Папської академії соціальних наук, 27 квітня 2001 року, 4 // Insegnamenti di Giovanni Paolo II, XXIV, 1 (2001), 802.
[11] Lumen gentium, 1.
[12] Пор. Компендіум соціальної доктрини Церкви, 368.
[13] Там само, 356.
[14] Звернення до керівників профспілок та робітничих об’єднань, 2 травня 2000 року, 3 // Insegnamenti di Giovanni Paolo II, XXIII, 1 (2000), 726.
[15] Centesimus annus, 28.
[16] Populorum progressio, 3.
[17] Sollicitudo rei socialis, 42; пор. Centesimus annus, 38.
[18] Rerum novarum, 45.
[19] Пор. Centesimus annus, 58.
[20] Там само.

http://www.ugcc.org.ua/

PRZEKONAĆ NIEPRZEKONANEGO!!!

Nie milkną oszczerstwa płynące z ust ks. Tadeusza Isakowicza-Zalewskiego płynące pod adresem Sługi Bożego Metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Pod płaszczem głoszenia "prawdy" rozsiewa nienawiść, ideologizuje historię na potrzeby podkreślenia własnego ego. No cóż i tak można, ale czy jest to ewangeliczne? Czy jest to godne kapłana Kościoła Chrystusowego?

Pamiętam jeszcze z czasów seminarium, gdy uczestniczyłem we Mszy Świętej - Ormiańskiej, sprawowanej przez ks. Tadeusza Isakowicza. Jako pretendent do kapłaństwa, widziałem w nim wielkiego człowieka, który nie szczędzi sił, aby opiekować się pięknem, które może ulec zatraceniu. Był kimś wyjątkowym.

Dziś jestem wielce rozczarowany, zaniepokojony i troszkę zdegustowany jego postawą. Wiele emocji i uwago poświęca UPA, Metropolicie Szeptyckiemu. Bez samokrytycyzmu wobec swoich rodaków z Armii Krajowej. W Polsce bohaterzy, a na Litwie już nie koniecznie. Może warto zapytać dlaczego? Polecam artykuł Grzegorza Górnego - Awantura o generała z portalu opoka. Artykuł w jakiejś mierze świadczy o tym, że rzeczywistość wojenna, niej jest czarna lub biała, ale jest rzeczywistością złożoną z wielu barw. Polecam także obronę polskich mediów wobec oskarżeń Armii Krajowej o ludobójstwo ludności Litewskiej. Czemu ksiądz Tadeusz dziwi się, że Ukraińcy się bronią przed fałszywymi oskarżeniami???

Temat dnia' - konflikt polsko-litewski

Grzegorz Górny
Awantura o generała


Ostatnio Polaków na Litwie zbulwersowała wiadomość, że prezydent tego kraju Rolandas Paksas uhonorował pośmiertnie wysokim odznaczeniem generała Povilasa Plechaviciusa. Ten ostatni dowodził w czasie II wojny światowej utworzoną przez hitlerowców formacją, której celem było zwalczanie Armii Krajowej.

Chociaż Polska i Litwa przez stulecia stanowiły jeden organizm państwowy, to jednak świadomość historyczna współczesnych Polaków i Litwinów różni się od siebie diametralnie. Polskie elity - zwłaszcza w kontekście wejścia do Unii Europejskiej - lubią powoływać się na przykład unii lubelskiej jako pierwowzór zjednoczonej Europy. Rzeczpospolita jagiellońska stanowiła - według nich - państwo na tle ówczesnej Europy wyjątkowo tolerancyjne i godzące w harmonijnie interesy dwóch narodów: polskiego i litewskiego.

Tymczasem większość historyków litewskich ma na ten temat odmienne zdanie. To, co dla Polaków jest tytułem do chwały, Litwinom jawi się jako klęska - jako początek wynarodowienia nacji.[pogrubienie moje] Wywodzący się z litewskiej dynastii król Władysław Jagiełło, który w Polsce uchodzi za narodowego bohatera, w swojej ojczyźnie przez wielu uważany jest za zdrajcę. W 1930 roku na dworcu w Koszedarach doszło nawet do publicznego sądu nad Jagiełłą. Występujący w imieniu ludności powiatu trocko-koszedarskiego oskarżyciel zażądał dla króla wykreślenia jego imienia z historii Litwy.

Znacznie większym szacunkiem w oczach Litwinów cieszy się natomiast brat pierwszego Jagiellona na polskim tronie - wielki książę Witold. Sam słyszałem w wileńskim muzeum opowieść przewodniczki, która przekonywała zwiedzających, że w największej bitwie średniowiecznej Europy na polach Żalgirisu (po polsku - Grunwaldu) dowodzona przez księcia Witolda armia litewska, wspomagana przez oddziały ruskie, konnicę tatarską i czeski hufiec Jana Żiżki, pokonała potężnych Krzyżaków. O udziale Polaków i króla Jagiełły nie zająknęła się ani słowem.

Jeszcze większe różnice występują w odniesieniu do historii najnowszej, a zwłaszcza okresu II wojny światowej. Angażują one o wiele więcej emocji, gdyż często żyją jeszcze uczestnicy i świadkowie tamtych wydarzeń.

Kiedy po rozpadzie ZSRR i powstaniu niepodległej Litwy byli żołnierze AK w tym kraju postanowili założyć swój Klub Weteranów, napotkali na trudności ze strony litewskiego Ministerstwa Sprawiedliwości. Resort odmówił im rejestracji, uzasadniając, że działalność AK wymierzona była przeciwko państwu litewskiemu. W sierpniu 1993 roku ówczesny premier Adolfas Sleżevicius stwierdził, że pamięć Armii Krajowej na Litwie nie może być uwieczniona, gdyż istnieje zbyt wiele dowodów jej przestępstw na Wileńszczyźnie. Jednocześnie w prasie litewskiej pojawiło się wiele publikacji oskarżających AK o kolaborację z okupantami sowieckimi i hitlerowskimi. Finałem tej kampanii był publiczny sąd nad AK, który odbył się 8 października 1993 roku. Organizator "rozprawy" - tajemniczy Klub Ofiar Armii Krajowej - uznał AK za winną zbrodni ludobójstwa.

Historycy polscy zdecydowanie odrzucają te zarzuty. Istnieje tylko jeden udokumentowany fakt, gdy AK-owcy odpowiedzieli mordem na cywilach litewskich za mord na cywilach polskich. Chodzi o litewską wioskę Dubinki, której mieszkańcy zostali zabici w ramach odwetu za zabicie przez Litwinów mieszkańców polskiej wioski Glinciszki. Wydarzenia te uznali za przestępcze i stanowczo potępili niedawno przedstawiciele zarówno strony polskiej, jak i litewskiej.

Poza tym jednym przypadkiem - który nie był zresztą zgodny z wytycznymi Komendy Głównej AK, lecz stanowił oddolną inicjatywę dowódcy oddziału - Armia Krajowa nie zwracała się nigdy ani przeciwko litewskim cywilom, ani litewskim ruchom niepodległościowym. Zwalczała natomiast przejawy kolaboracji z obydwoma okupantami - sowieckim i hitlerowskim. Zdarzało się, że ofiarami takich akcji padali Litwini. Nie można tego jednak nazwać działalnością antylitewską, gdyż np. na terenie Generalnej Guberni AK na tej samej zasadzie wykonywała wyroki śmierci na kolaborantach polskich.

Na terenie Komisariatu Rzeszy Ostland, w skład którego wchodziła Litwa, Niemcy mieli najmniej żołnierzy ze wszystkich okupowanych przez siebie terytoriów. Wynikało to głównie z tego, że wyręczali ich funkcjonariusze wywodzący się spośród miejscowej ludności. W zwalczaniu polskiego podziemia aktywna była zwłaszcza tajna policja litewska Sauguma, całkowicie podporządkowana Gestapo.

Jeszcze bardziej ponurą sławą cieszył się Ochotniczy Oddział Strzelców Ponarskich - Ypatingas Burys. Rekrutował się on głównie z członków paramilitarnej organizacji nacjonalistycznej Lietuvos Szauliu Sajunga (Związek Strzelców Litewskich), której liczebność w 1940 roku osiągnęła 62 tysiące. Polacy nazywali ich w skrócie szaulisami - od litewskiego słowa saulis oznaczającego strzelca. To właśnie ta formacja między lipcem 1941 a lipcem 1944 roku wymordowała w podwileńskiej miejscowości Ponary ok. 100 tysięcy obywateli II Rzeczpospolitej - głównie Żydów, ale także przedstawicieli polskich elit na Wileńszczyźnie, księży, naukowców, profesorów uniwersytetu, studentów, działaczy konspiracji.

Ponary niemal nie funkcjonują w świadomości zbiorowej współczesnych Polaków, mimo że było to miejsce największej kaźni na Kresach II Rzeczpospolitej i pochłonęło ono ponad 20 razy więcej ofiar niż Katyń. Mało kto w Polsce wie też, że sprawcami tego mordu byli nie Niemcy, lecz wykonujący ich rozkazy Litwini.

Inną jednostką litewską na usługach hitlerowców był korpus generała Povilasa Plechaviciusa o nazwie Vietine Rinktine czyli Formacje Miejscowe, stworzony specjalnie w celu zwalczania Armii Krajowej. Cieszył się on poparciem konspiracyjnych organizacji litewskich, np. Laiszies Korotoju Sajunga - Związku Bojowników Wolności, który nakazał swym członkom w wieku poborowym zgłaszanie się na ochotnika do tej jednostki, by walczyć z polskim podziemiem.

O ówczesnym stosunku Litwinów do Polaków sporo mówią raporty wysyłane do Londynu przez Delegaturę Rządu RP w Kraju. Na przykład w maju 1942 roku: "Litwini zawiedzeni w swych nadziejach przez Niemców jeszcze bardziej pragną zemsty nad pokonanymi Polakami. Stale grożą, że po wymordowaniu Żydów przyjdzie kolej na Polaków." Albo w sierpniu 1942: "Wileńszczyzna w dalszym ciągu jest terenem najcięższego na obszarze ziem wschodnich Rzeczypospolitej terroru politycznego, w którym Litwini prześcigają się z Niemcami."

Ten stosunek znacznej części litewskiego społeczeństwa do Polaków w czasie II wojny światowej wynikał głównie z powodów historycznych. Świadomość narodowa Litwinów na przełomie XIX i XX wieku kształtowała się głównie w opozycji wobec Polaków. Po I wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości zarówno przez Polskę, jak i Litwę - wybuchł spór o przynależność terytorialną Wileńszczyzny. Litwini powoływali się na swoje historyczne prawo do tych ziem, liczebniejsi Polacy wskazywali natomiast na skład etniczny spornych terenów. Ostatecznie konflikt rozwiązany został metodą faktów dokonanych - przez tzw. bunt Żeligowskiego i przyłączenie Wileńszczyzny do Rzeczpospolitej. Stolicą Litwy zostało Kowno, ale Litwini nigdy nie pogodzili się z utratą Wilna.

Spór ten w dużej mierze zaciążył na późniejszych stosunkach polsko-litewskich w czasie II wojny światowej. Także dzisiejsza ocena Armii Krajowej przez litewskie elity to w sumie zmodyfikowana wersja tamtego konfliktu. AK dążyła bowiem do odbudowy państwa polskiego w granicach z 1939 roku - czyli razem z Wilnem - to zaś uznane zostało za działalność antylitewską.

Wspomniana formacja generała Plechaviciusa wsławiła się głównie walką przeciw cywilom - spaliła trzy wioski polsko-białoruskie, mordując kilkadziesiąt osób. W starciach z Armią Krajową odnosiła same klęski. Największa porażka spotkała Litwinów w bitwie pod Murowaną Oszmianką, po której Vietine Rinktine zostały przez hitlerowców rozwiązane jako bezużyteczne. Jak wspominał jeden z żołnierzy wileńskiej AK Zygmunt Szczęsny Brzozowski: "Wojsko litewskie - kierowane przez Niemców - po licznych porażkach dostarczyło partyzantce polskiej wspaniałego umundurowania i dużo broni".

Sam generał Plechavicius po wojnie zdołał uciec do USA, gdzie zmarł w roku 1973.

W lutym minęło 60 lat od stworzenia przez hitlerowców Vietine Rinktine. Nawet na Litwie mało kto pamiętał o tej rocznicy. A jednak prezydent Rolandas Paksas zdecydował się odznaczyć pośmiertnie Wielkim Krzyżem Orderu Pogoni generała Plechaviciusa oraz pięciu żołnierzy jego formacji.

Wśród Polaków na Litwie decyzja ta wywołała szok. Artur Płokszto, polski poseł do litewskiego Sejmu, mówi, że "po takim kroku można już stawiać nawet pomniki strzelcom ponarskim". Zaskoczeni są również sami Litwini, nie wszyscy bowiem utożsamiają się z linią polityczną i postępowaniem Plechaviciusa. Dyrektor Instytutu Historycznego Litwy Alvydas Nikzentaitis twierdzi, że środowisko litewskich historyków stanowczo nie zgadza się z decyzją prezydenta.

Dlaczego więc Paksas odznaczył Plechaviciusa? Komentatorzy podkreślają, że litewski prezydent, któremu pali się grunt pod nogami w związku z licznymi oskarżeniami o kontakty z mafią i rosyjskimi służbami, postanowił zaskarbić sobie przychylność skrajnych nacjonalistów. Zapomniał jednak, że tym krokiem może zniechęcić do siebie życzliwy mu do tej pory elektorat polski. Jak powiedział bowiem wspomniany Artur Płokszto: "Dla Polaków na Litwie jest to co najmniej obraza".


opr. mg/mg

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/P/PS/plechavicius_order.html

"Wyzwanie" dla przewodniczącego Tymy

Patrzeć na zło i nie reagować to zgadzać się na nie. "Ataki Piotra Tymy na dziennikarzy TVP 2008-12-14" - tak jest zatytułowany jeden z postów na blogu ks. Tadeusza Isakowicza-Zalewskiego. Kolejny przykład agresywnej retoryki i próba manifestacji siły.

Jeżeli chodzi o programy telewizyjne o wołyńskiej tematyce, które były emitowane, to po ich obejrzeniu trudno było o obiektywność. Żeby tego nie zauważyć to albo trzeba być ślepym, albo ignorantem. I nawet najszlachetniejsze przesłanki, które przyświecały realizatorom programów tego nie zmienią. Ks. Tadeusz pisz "O co poszło? Tym razem o to, że na antenie TVP ukazały się dobrze przygotowane programy publicystyczne, które złamały zmowę milczenia wokół ludobójstwa dokonanego na 150 tys. Polaków przez faszystów z Ukraińskiej Powstańczej Armii." Czy dobrze przygotowane programy publicystyczne to mam wątpliwości. Jeżeli przygotowuje się program publicystyczny dotyczący historii, to wypadało by zaprosić przedstawicieli oskarżanej strony, w innym przypadku jest to propaganda anie publicystyka. Czy złamały barierę milczenia, to także wątpię, raczej wzbudziły i rozdmuchały nową walę rodzącej się nienawiści do sąsiadujących ze sobą narodów. Co jest szczególną zbrodnią przeciwko nauczaniu o przebaczeniu (fragmenty nauczania dotyczące przebaczenia publikowałem już na blogu) wielce szanowanego i poważanego Sługi Bożego Jana Pawła II.

Reszty postu nie komentuję bo i tak to za wiele nie pomoże. :)

Reasumując: Nienawiść to choroba, która roznosi się różnymi drogami (także blogową i publicystyczną). Ks. Tadeuszu, jako historyk to ksiądz powinien wiedzieć, że faktów z kontekstu historii nie wyrywamy. Co do kontekstu, to miał ksiądz Tadeusz możliwość go poznać chociażby w liście od pana dra Romana Drozda, ale ten list nie był zbieżny z linią ks. Tadeusza więc nie ukazał się na jego blogu.

Nierzetelność historyczna jest propagandą ideologiczną, a to ksiądz powinien wiedzieć najlepiej, jako działacz solidarnościowy.

Więcej miłości i pokory.

Nowy numer kalendarza BŁAHOWIST

Ukazał się nowy numer kalendarza Błahowista. Jak co roku redakcja, pod kierownictwem pana Bohdana Tchira przygotowała kolejny numer, w którym prezentują artykuły, które przybliżają zainteresowanym życie Kościoła, historię, troszkę poezji. Niebawem do kupienia we wszystkich parafia Kościoła Greckokatolickiego.

Spis treści

* Вступне слово
* Календарій
* Богдан Ігор-Антонич.......Зриви й Крила - 6
* Роковини подій, про які варто пам`ятати і про які варто згадати в 2009 році - 31
* о. митрат Йосиф Улицький..Отчецентричність християнської молитви і віри у житті - 56
* о. Ярослав Москалик.......Асиміляція - безупинний процес - 84
* Богдан Тхір...............Мистецтво будувати храм Божий - 99
* Василь Слободян...........Список Церков спроектованих Василем Нагірним - 126
* Богдан Білий..............Церкви Перемишля у віках - 133
* Богдан Тхір...............Богдан Ігор-Антонич - 148
* Дитро Павличко............Єдність людини і природи - 151
* Михайло Лесів.............Євангельські мотиви в українських церковних колядах - 176
* др Ян Василеко............Аура Рідного (перечитуючи класику) - 187
* с. Олена Данута Манькут СНДМ (склала)..."Хресна дорога українського народу" - 205
* Пом`яни Господи душі слуг Твоїх - 220
* Шематизм.................. - 225
* Чернечі Чини і Згромадження в Польщі ...256

Pielgrzymujemy do JAROSŁAWIA

Mając jeszcze w pamięci pielgrzymkę maturzystów do Jarosławskiego Sanktuarium z poprzedniego roku, dzisiaj wyruszamy w następną. Po raz kolejny wraz z tegorocznymi maturzystami staniemy przed ikoną Matki Bożej - Bramy Miłosierdzia, aby prosić za jej pośrednictwem, u Boga Wszechmogącego łask potrzebnych do zdania egzaminu maturalnego.

Мати Божа - Милосердя Двері Молися за нами!!!

I po pielgrzymce!!!

Kilka miłych wspomnień i siła modlitwy pozostają na zawsze.


Wspólnie przed Ikoną Matki Bożej


Na modlitwie

Z kustoszem Sanktuarium i byłym katechetą ks. Bogdanem

Dyżurny krytyk wszystkiego

Pani Magdalena Środa od kilku miesięcy dopisuje do portalu Wirtualna Polska. Przy okazji różnych wydarzeń państwowych czy "skandalików" nie omieszka zaakcentować swojej obecności, i tego, że nadal istnieje. Z pod nóg zniknęła ambona sejmowa, to teraz czas na media internetowe.

Przed Świętami Bożego Narodzenia porusza kolejny temat, zakupów, wzbogacania się kościoła i jego hipokryzji itp. Nie chodzi o to, że nie jest to prawdą. Być może i tak jest, że niektórzy wykorzystują Kościół do wzbogacenia. Mało tego robią to z perfidią. Jednak, nie mogę zgodzić się, z twierdzeniem, jakoby całe materialne dobro służy tylko dla zaspokojenia butności i pychy. Bo takie wnioski można wyciągnąć z twierdzeń pani Środy.

Otóż z doświadczenia wiem, że wile środków finansowych, które pochodzą czy to z gruntów (nota bene odzyskanych przez Kościół po konfiskacie przez władze państwowe) czy z darowizn, przeznaczonych jest na utrzymanie sierocińców, na stypendia, na kuchnie dla bezdomnych. Na te wszystkie pozytywne działania Kościoła Pani Magdalena Środa wydaje się być zamknięta. Widzi to co chce zobaczyć, anie to co jest rzeczywistością.

Zachęcam do zaangażowania się w życie Kościoła i wtedy ocenić, czy Chrystus rządzi w Kościele czy jest to mamona.

Magdalena Środa "W Polsce nie rządzi Chrystus, ale mamona"

XV LAT CHÓRU im. ks. MYCHAJŁA WERBYCKIEGO

W dniu wczorajszym, 14 grudnia 2008 r. miałem okazję uczestniczyć w koncercie chóru im. ks. Mychajła Werbyckiego, autora melodii do hymnu narodowego Ukrainy. Okazją do zorganizowania koncertu był jubileusz XV-lecia istnienia zespołu. Obecnie w chórze śpiewają uczniowie ze szkoły im. ks. Markiana Szaszkewicza, większość z nich to moi uczniowie. Dyrygentem zespołu jest pani dr Olga Popowiecz. Repertuar chóru jest bardzo szeroki, rozpoczynając od muzyki cerkiewnej, komponowanej przez klasyków takich jak Werbycki, Nanke aż po współczesnych kompozytorów, jak Drozd czy Filc.

Oprócz muzyki cerkiewnej, młodzież prezentowała pieśni narodowe, a także opracowania muzyczne poezji Tarasa Szewczenki. Wielu uczniów. którzy śpiewają w chórze, jest także uczniami szkoły muzycznej w Przemyślu. Oni także zaprezentowali swoje umiejętności, grając na skrzypcach, fortepianie i używając najdoskonalszego instrumentu-głosu ludzkiego. Akompaniamentem dla wokalistów służyła pani Anna Lewosiuk.

Wrażeń i wzruszeń wiele, w szczególności gdy wspominałem swoje licealne czasy śpiewania w chórze i jedyne solo, które było wykonane, Hej litał oreł litał syzyj. Wspaniałe czasy, wspaniała atmosfera. Młodzi przyjaciele, śpiewajcie, nie poddawajcie się bo czasy w chórze to czasy niezapomniane i trwające wiecznie.

o.Pawło

Instrukcja Dignitas personae dotycząca niektórych problemów bioetycznych

Autor: Kongregacja Nauki Wiary
12.12.2008.

Instrukcja "Dignitas personae"Opublikowana 12 grudnia Instrukcja Kongregacji Nauki Wiary: „Dignitas personae", dotycząca niektórych problemów bioetycznych” zawiera stanowisko Kościoła wobec aktualnych problemów bioetycznych, związanych z rozwojem medycyny.

Instrukcja Dignitas personae dotycząca niektórych problemów bioetycznych


WPROWADZENIE

1. Każdej istocie ludzkiej, od poczęcia aż po naturalną śmierć, należy się godność osoby. Ta podstawowa zasada, wyrażająca wielkie „tak” dla ludzkiego życia, powinna znaleźć się w centrum refleksji etycznej nad badaniami naukowymi w dziedzinie biomedycyny, które w dzisiejszym świecie nabierają coraz większego znaczenia. Urząd Nauczycielski Kościoła już wielokrotnie się wypowiadał, aby wyjaśnić i znaleźć rozwiązania dla związanych z tym problemów moralnych. Szczególne znaczenie w tym zakresie ma Instrukcja Donum vitae (1). Po dwudziestu latach od jej ogłoszenia okazało się jednak stosowne dokonanie aktualizacji tego dokumentu.

Wskazania owej Instrukcji zachowują nienaruszoną wartość zarówno w odniesieniu do przedstawionych w niej zasad, jak i wyrażonych ocen moralnych. Jednak nowe technologie biomedyczne, stosowane w tej delikatnej sferze ludzkiego życia i rodziny, rodzą dalsze wątpliwości, szczególnie w dziedzinie badań na ludzkich embrionach oraz wykorzystywania komórek macierzystych do celów terapeutycznych, jak również w innych dziedzinach medycyny eksperymentalnej. Pojawiają się w związku z tym coraz to nowe pytania wymagające odpowiedzi. Szybkość postępów w nauce oraz informowanie o nich opinii publicznej rozbudzają oczekiwania oraz rodzą wątpliwości w coraz szerszych kręgach społeczeństwa. Często zabiega się u władz ustawodawczych, aby podejmowały decyzje, zasięgając niekiedy opinii społecznej, w celu prawnego uregulowania tych kwestii.
Te powody skłoniły Kongregację Nauki Wiary do przygotowania nowej Instrukcji o charakterze doktrynalnym, która omawia niektóre nowe zagadnienia w świetle kryteriów podanych już w Instrukcji Donum vitae i podejmuje inne kwestie, wcześniej rozważane, ale wymagające dalszych wyjaśnień.

2. Przystępując do tej refleksji, postanowiono mieć zawsze na względzie aspekty naukowe, korzystając z analiz Papieskiej Akademii „Pro Vita” i licznych ekspertów, aby zestawić je z zasadami antropologii chrześcijańskiej. Jasne wskazania metodyczne i merytoryczne odnośnie do rozważania tych problemów zawierają Encykliki Veritatis splendor (2) i Evangelium vitae (3) Jana Pawła II oraz inne wypowiedzi Magisterium.
W zróżnicowanej aktualnej panoramie filozoficznej i naukowej, można dzisiaj stwierdzić, że wielu kompetentnych naukowców i filozofów, w duchu przysięgi Hipokratesa, pojmuje nauki medyczne jako posługę wobec człowieka w jego słabości, w leczeniu jego chorób, jako niesienie ulgi w cierpieniu i obejmowanie w równym stopniu niezbędną opieką wszystkich ludzi. Są jednak przedstawiciele środowisk filozoficznych i naukowych, którzy coraz większy rozwój technologii biomedycznych rozpatrują w perspektywie zasadniczo eugenicznej.

3. Kościół katolicki przedstawiając zasady i oceny moralne badań biomedycznych nad ludzkim życiem kieruje się zarówno światłem rozumu, jak i wiary, przyczyniając się do wypracowania integralnej wizji człowieka i jego powołania, zdolnej do przyjęcia wszelkiego dobra jakie wynika z osiągnięć ludzi i różnych tradycji kulturowych oraz religijnych, które nierzadko okazują wielki szacunek życiu.

Magisterium spogląda z otuchą i ufnością na taką perspektywę kulturową, w której nauka postrzegana jest jako cenna służba na rzecz integralnego dobra życia i godności każdej istoty ludzkiej. Zatem Kościół patrzy na badania naukowe z nadzieją, życząc sobie, aby liczni chrześcijanie przyczyniali się do postępu biomedycyny i dawali świadectwo wiary w tej dziedzinie. Pragnie ponadto, aby z rezultatów tych badań można było korzystać również w regionach ubogich i doświadczonych przez choroby, aby zaradzić potrzebom najpilniejszym i najbardziej dramatycznym z punktu widzenia humanitarnego. Pragnie również być blisko każdej osoby, która cierpi fizycznie i duchowo, nie tylko po to, aby nieść pociechę, lecz także światło i nadzieję. One dają poczucie sensu również w chwilach choroby i w doświadczeniu śmierci, które w istocie należą do ludzkiego życia, naznaczają jego historię i otwierają je na tajemnicę Zmartwychwstania. Spojrzenie Kościoła jest rzeczywiście pełne ufności, ponieważ „życie zwycięży: ta nadzieja nie może nas zawieść. Tak, życie zwycięży, ponieważ po stronie życia stoi prawda, dobro, radość, prawdziwy postęp. Po stronie życia stoi Bóg, który miłuje życie i obficie nim obdarza” (4).

Niniejsza Instrukcja jest skierowana do wiernych i wszystkich tych, którzy szukają prawdy (5). Składa się ona z trzech części: pierwsza przypomina niektóre aspekty antropologiczne, teologiczne i etyczne o fundamentalnym znaczeniu; druga zajmuje się nowymi problemami związanymi z prokreacją; trzecia analizuje niektóre nowe propozycje terapii, z którymi wiąże się dokonywanie manipulacji na embrionach i ingerencja w dziedzictwo genetyczne człowieka.

CZĘŚĆ PIERWSZA

ASPEKTY ANTROPOLOGICZNE, TEOLOGICZNE I ETYCZNE LUDZKIEGO ŻYCIA I PROKREACJI

4. W ostatnich dziesięcioleciach nauki medyczne znacznie wzbogaciły swą wiedzę o życiu ludzkim w początkowych fazach jego istnienia. Poznały lepiej biologiczną strukturę człowieka i proces jego powstawania. Ten rozwój jest niewątpliwie faktem pozytywnym i zasługuje na poparcie, kiedy służy przezwyciężeniu bądź wyeliminowaniu patologii i przyczynia się do przywrócenia normalnego przebiegu procesów rozrodczych. Jest natomiast negatywny – a zatem nie można się na niego godzić – kiedy zakłada niszczenie istot ludzkich bądź posługuje się środkami, które naruszają godność osoby lub są stosowane w celach sprzecznych z integralnym dobrem człowieka.

Ciała istoty ludzkiej, od pierwszych stadiów jej istnienia, nie można traktować tylko jako zespołu komórek. Ciało w stadium embrionalnym rozwija się stopniowo, zgodnie z wyraźnie określonym „zaprogramowaniem” i własnym celem, który ujawnia się z chwilą narodzin każdego dziecka.

W tym miejscu warto przypomnieć podstawowe kryterium etyczne, które zostało wyrażone w Instrukcji Donum vitae, pozwalające ocenić wszystkie kwestie moralne, jakie pojawiają się w związku z zabiegami na embrionie ludzkim: „Owoc przekazywania życia ludzkiego od pierwszej chwili swojego istnienia, a więc od utworzenia się zygoty, wymaga bezwarunkowego szacunku, który moralnie należy się każdej istocie ludzkiej, w jej integralności cielesnej i duchowej. Istota ludzka powinna być szanowana i traktowana jako osoba od chwili swojego poczęcia i dlatego od tej samej chwili należy uznać jej prawa osoby, a wśród nich nade wszystko nienaruszalne prawo każdej niewinnej istoty ludzkiej do życia” (6).

5. To stwierdzenie, które ma charakter etyczny i które sam rozum może uznać za prawdziwe i zgodne z naturalnym prawem moralnym, powinno leżeć u podstaw każdej regulacji prawnej (7) . Zakłada ono bowiem prawdę o charakterze ontologicznym, na mocy której wspomniana Instrukcja, opierając się na solidnej wiedzy naukowej, wskazała na ciągłość rozwoju istoty ludzkiej.

Instrukcja Donum vitae nie stwierdziła wprawdzie, że embrion jest osobą, aby nie formułować wyraźnego stwierdzenia natury filozoficznej, zwróciła jednak uwagę na fakt, że istnieje ścisłe powiązanie między wymiarem ontologicznym a specyficzną wartością każdej istoty ludzkiej. Choć istnienia duchowej duszy nie da się stwierdzić na podstawie obserwacji żadnych danych doświadczalnych, to jednak same wyniki badań naukowych dotyczących ludzkiego embrionu dostarczają „cennej wskazówki dla rozumowego rozpoznania obecności osobowej, od pierwszej chwili pojawienia się życia ludzkiego: czy jednostka ludzka nie byłaby ludzką osobą?” (8). Rzeczywistość istoty ludzkiej przez całe jej życie, przed narodzeniem i po narodzeniu, nie pozwala mówić ani o zmianie natury, ani o stopniowym wzroście wartości moralnej, posiada ona bowiem pełną kwalifikację antropologiczną i etyczną. A zatem embrion ludzki od samego początku ma godność właściwą osoby.

6. Poszanowanie tej godności należy się każdej istocie ludzkiej, gdyż są w niej zapisane w sposób niezatarty właściwa jej godność i wartość. Z drugiej strony, początek życia człowieka ma swój prawdziwy kontekst w małżeństwie i w rodzinie, w której zostaje ono poczęte poprzez akt wyrażający wzajemną miłość mężczyzny i kobiety. Prokreacja prawdziwie odpowiedzialna wobec mającego się narodzić dziecka winna „być owocem małżeństwa” (9).

Małżeństwo, występujące we wszystkich epokach i wszystkich kulturach, „ Bóg-Stwórca ustanowił (...) mądrze i opatrznościowo w tym celu, aby urzeczywistniać w ludziach swój plan miłości. Dlatego małżonkowie poprzez wzajemne oddanie się sobie, im tylko właściwe i wyłączne, dążą do takiej wspólnoty osób, aby doskonaląc się w niej wzajemnie, współpracować równocześnie z Bogiem w wydawaniu na świat i wychowywaniu nowych ludzi” (10). Poprzez płodność miłości małżeńskiej mężczyzna i kobieta „ukazują wyraźnie, że u początków ich oblubieńczego życia istnieje szczere „tak”, powiedziane sobie wzajemnie i rzeczywiście przeżywane we wzajemnej relacji, pozostając zawsze otwarte na życie (...). Prawo naturalne, leżące u podstaw uznania prawdziwej równości osób i narodów, winno być przyjęte jako źródło, z którego może czerpać również relacja między małżonkami, odpowiedzialnymi za prokreację nowych dzieci. Przekazywanie życia wpisane jest w naturę, a jej prawa są niczym niepisana norma, którą wszyscy powinni się kierować” (11).

7. Kościół jest przekonany, że to co ludzkie, wiara nie tylko przyjmuje i szanuje, lecz także oczyszcza, wywyższa i wydoskonala. Stworzywszy człowieka na swój obraz i podobieństwo (por. Rdz 1,26), Bóg powiedział o swoim stworzeniu, że jest „bardzo dobre” (Rdz 1,31), a następnie przyjął je w Synu (por. J 1,14). Syn Boży w tajemnicy Wcielenia potwierdził godność ciała i duszy, które składają się na człowieka. Chrystus nie pogardził ludzką cielesnością, lecz ukazał jej pełne znaczenie i wartość: „W istocie misterium człowieka wyjaśnia się prawdziwie jedynie w misterium Słowa Wcielonego” (12).

Dzięki Synowi, który stał się jednym z nas, my możemy stać się „dziećmi Bożymi” (J 1,12), „uczestnikami Boskiej natury” (2P 1,4). Ten nowy wymiar nie jest sprzeczny z godnością stworzenia, dostępną poznaniu rozumowemu wszystkich ludzi, lecz wynosi ją ku dalszemu horyzontowi życia, a mianowicie życia Bożego, i pozwala na lepszą refleksję nad życiem ludzkim i nad aktami, które umożliwiają jego zaistnienie (13).
W świetle tych prawd wiary okazuje się, że rozum domaga się jeszcze wyraźniejszego i większego szacunku dla jednostki ludzkiej; dlatego też nie ma sprzeczności między twierdzeniem o godności i twierdzeniem o sakralnym charakterze życia ludzkiego. „Różne sposoby sprawowania przez Boga w dziejach pieczy nad światem i człowiekiem nie tylko nie wykluczają się nawzajem, ale przeciwnie – wspomagają się i przenikają. Ich wspólnym źródłem i celem jest odwieczny zamysł, pełen mądrości i miłości, na mocy którego Bóg przeznacza ludzi, „by się stali na wzór obrazu Jego Syna” (Rz 8,29)” (14).

8. Biorąc pod uwagę obydwa te wymiary razem – ludzki i boski – łatwiej zrozumieć dlaczego wartość człowieka jest nienaruszalna: ma on odwieczne powołanie i jest wezwany do udziału w trynitarnej miłości Boga żyjącego.

Tę wartość mają wszyscy bez różnicy. Ze względu na sam fakt istnienia każdej istocie ludzkiej należy się pełen szacunek. Trzeba wykluczyć stosowanie w odniesieniu do godności kryteriów różnicujących na podstawie rozwoju biologicznego, psychicznego, kultury czy stanu zdrowia. W człowieku, stworzonym na obraz Boga, odzwierciedla się, w każdej fazie jego życia, „oblicze Jego Jednorodzonego Syna (...). Ta bezgraniczna i niemal niezrozumiała miłość Boga do człowieka ukazuje, jak bardzo osoba ludzka sama w sobie jest godna miłości, niezależnie od innych racji – bez względu na swą inteligencję, urodę, zdrowie, młodość, spójność i tym podobne. W ostatecznym rozrachunku życie ludzkie jest zawsze dobrem, ponieważ „jest w świecie objawieniem Boga, znakiem Jego obecności, śladem Jego chwały” (Evangelium vitae, 34)” (15).

9. Te dwa wymiary życia – naturalny i nadprzyrodzony – pozwalają także lepiej zrozumieć, w jakim sensie akty, dzięki którym istota ludzka przychodzi na świat, w których mężczyzna i kobieta oddają się sobie nawzajem, są odzwierciedleniem miłości trynitarnej. „Bóg, który jest miłością i życiem, wpisał w człowieczeństwo mężczyzny i kobiety powołanie do specjalnego uczestnictwa w swojej tajemnicy osobowej komunii, w dziele Stwórcy i Ojca” (16).

Małżeństwo chrześcijańskie „ma swoje korzenie w naturalnym uzupełnianiu się mężczyzny i kobiety i jest wzmacniane przez osobistą wolę małżonków dzielenia całego programu życia, tego, co mają, i tego, czym są. Stąd taka komunia jest owocem i znakiem potrzeby głęboko ludzkiej. Jednakże w Chrystusie Panu Bóg przyjmuje tę potrzebę ludzką, potwierdza ją, oczyszcza i podnosi, prowadząc ją do doskonałości w sakramencie małżeństwa. Duch Święty, udzielony podczas uroczystości sakramentalnej, użycza małżonkom chrześcijańskim daru nowej komunii, komunii miłości, która jest żywym i rzeczywistym obrazem tej najszczególniejszej jedności, która czyni z Kościoła niepodzielne Ciało Mistyczne Chrystusa Pana” (17).

10. Kościół, oceniając wartość etyczną pewnych rezultatów najnowszych badań w zakresie medycyny, dotyczących człowieka i jego początków, nie ingeruje w dziedzinę wiedzy medycznej jako takiej, lecz przypomina wszystkim zainteresowanym o odpowiedzialności etycznej i społecznej za podejmowane przez nich działania. Przypomina im, że wartość etyczną biomedycyny mierzy się poprzez odniesienie zarówno do bezwarunkowego szacunku należnego każdej istocie ludzkiej we wszystkich chwilach jej istnienia, jak i do ochrony szczególnego charakteru osobistych aktów służących przekazywaniu życia. Wypowiedź Magisterium należy do jego misji pogłębiania formacji sumień poprzez autentyczne nauczanie Prawdy, którą jest Chrystus, a zarazem wyjaśnianie i potwierdzanie swoim autorytetem zasad porządku moralnego, które wynikają z samej natury ludzkiej (18).

CZĘŚĆ DRUGA

NOWE PROBLEMY ZWIĄZANE Z PRZEKAZYWANIEM ŻYCIA

11. W świetle przypomnianych wyżej zasad trzeba teraz rozważyć niektóre problemy związane z przekazywaniem życia, jakie pojawiły się i zarysowały wyraźniej w latach po ogłoszeniu Instrukcji Donum vitae.


Techniki wspomagające płodność

12. Jeżeli chodzi o leczenie bezpłodności, nowe techniki medyczne powinny uszanować trzy podstawowe dobra: a) prawo do życia i do integralności fizycznej każdej istoty ludzkiej od poczęcia aż do naturalnej śmierci; b) jedność małżeństwa, pociągającą za sobą wzajemne poszanowanie prawa małżonków do stania się ojcem i matką wyłącznie dzięki sobie (19); c) specyficznie ludzkie wartości płciowości, które „wymagają, by przekazanie życia osobie ludzkiej nastąpiło jako owoc właściwego aktu małżeńskiego, aktu miłości między małżonkami” (20). Techniki przedstawiane jako pomoc do przekazywania życia „nie dlatego są do odrzucenia, że są sztuczne. Jako takie świadczą o możliwościach sztuki medycznej, jednak powinno się je oceniać pod kątem moralnym w odniesieniu do godności osoby ludzkiej, wezwanej do realizacji powołania Bożego, w darze miłości i w darze z życia” (21).

W świetle takiego kryterium należy wykluczyć wszelkie techniki sztucznego zapłodnienia heterologicznego (22) oraz techniki sztucznego zapłodnienia homologicznego (23), zastępujące akt małżeński. Dopuszczalne są natomiast te metody, które mają na celu wspieranie aktu małżeńskiego i jego płodności. Instrukcja Donum vitae mówi: „Lekarz pozostaje w służbie osób i przekazywania życia ludzkiego. Nie jest uprawniony do dysponowania nimi, ani do decydowania o nich. Interwencja lekarska szanuje godność osób, gdy ułatwia ten akt lub pozwala uzyskać jego cel, jeśli został dokonany w sposób normalny” (24). Natomiast na temat sztucznej inseminacji homologicznej mówi: „nie można dopuścić sztucznego zapłodnienia homologicznego wewnątrz małżeństwa za wyjątkiem przypadku, w którym środek techniczny nie zastępuje aktu małżeńskiego, lecz służy jako ułatwienie i pomoc do osiągnięcia jego naturalnego celu” (25).

13. Z pewnością dopuszczalne są działania mające na celu usunięcie przeszkód uniemożliwiających naturalną płodność, jak na przykład leczenie hormonalne niepłodności spowodowanej przez zaburzenia w funkcjonowaniu gruczołów płciowych, chirurgiczne leczenie endometriozy, udrożnienie jajowodów albo mikrochirurgiczne przywrócenie ich drożności. Wszystkie te metody można uznać za autentyczne terapie o tyle, o ile po rozwiązaniu problemu leżącego u podstaw bezpłodności para może spełniać akty małżeńskie prowadzące do przekazywania życia bez potrzeby bezpośredniej interwencji lekarza w sam akt małżeński. Żadna z tych technik nie zastępuje aktu małżeńskiego, który jako jedyny jest godny przekazać życie w sposób naprawdę odpowiedzialny.

Ponadto, by wyjść naprzeciw wielu parom bezpłodnym, pragnącym mieć dzieci, należałoby przez odpowiednie środki ustawodawcze zachęcać do adopcji licznych sierot, które dla odpowiedniego rozwoju ludzkiego potrzebują ogniska domowego, propagować ją i ułatwiać związane z nią procedury.
Należy też zauważyć, że zasługują na zachętę badania i inwestycje ukierunkowane na zapobieganie niepłodności. Znaczącej części przypadków niepłodności, zgłaszanych dziś lekarzom, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, można by uniknąć gdyby wierniej przeżywano cnotę czystości, gdyby prowadzono zdrowszy styl życia i gdyby zostały wyeliminowane czynniki stwarzające zagrożenie w zakresie pracy, odżywiania się, stosowania leków oraz ekologii.


Zapłodnienie in vitro i zamierzone niszczenie embrionów

14. Już Instrukcja Donum vitae zwróciła uwagę na fakt, że zapłodnienie in vitro związane jest dosyć często z zamierzonym niszczeniem embrionów (26). Niektórzy uważali, że ma to związek z techniką, częściowo jeszcze niedoskonałą. Natomiast późniejsze doświadczenie wykazało, że wszystkie techniki zapłodnienia in vitro są stosowane faktycznie tak, jak gdyby ludzki embrion był po prostu zwykłym zbiorem komórek, które są używane, selekcjonowane i odrzucane.

Prawdą jest, że blisko jedna trzecia kobiet, które uciekają się do metod sztucznego przekazywania życia, rodzi dziecko. Trzeba jednak zaznaczyć, że biorąc pod uwagę stosunek wszystkich wyprodukowanych embrionów do embrionów rzeczywiście narodzonych, liczba embrionów zniszczonych jest bardzo wysoka (27) . Straty te są akceptowane przez specjalistów od metod zapłodnienia in vitro jako cena, którą trzeba zapłacić za osiągnięcie pozytywnych rezultatów. W rzeczywistości jest dosyć niepokojące, że badania na tym polu mają w przeważającej mierze na celu uzyskanie lepszych rezultatów, jeżeli chodzi o procent urodzonych dzieci w stosunku do liczby kobiet poddających się zabiegowi, natomiast nie wydaje się, by miały na względzie rzeczywiste prawo do życia każdego pojedynczego embrionu.

15. Często mówi się, że owa śmierć embrionów najczęściej nie jest zamierzona, a nawet że dochodzi do niej wbrew woli rodziców i lekarzy. Twierdzi się, że jest to ryzyko niewiele różniące się od ryzyka wiążącego się z naturalnym procesem prokreacji i że chcąc przekazywać życie bez podejmowania żadnego ryzyka, należałoby w praktyce powstrzymać się od przekazywania go. To prawda, że nie każda strata embrionów w sytuacji przekazywania życia in vitro jest w jednakowym stopniu związana z wolą zaangażowanych w nie podmiotów. Ale prawdą jest również to, że w wielu wypadkach porzucenie, zniszczenie lub utrata embrionów jest przewidziane i zamierzone.

Embriony uzyskane in vitro, u których występują wady, są od razu odrzucane. Coraz częstsze są przypadki, że pary, które nie są bezpłodne, korzystają z metody sztucznego przekazywania życia jedynie w tym celu, by móc dokonać genetycznej selekcji swoich dzieci. Powszechną praktyką w wielu krajach stało się stymulowanie cyklu kobiecego, by uzyskać wysoką liczbę owocytów, które zostają zapłodnione. Pewna liczba uzyskanych embrionów zostaje przeniesiona do łona matki, a pozostałe są zamrażane z myślą o ewentualnych przyszłych zabiegach reprodukcyjnych. Celem przeniesienia kilku z nich jest zapewnienie, na ile to możliwe, zagnieżdżenia się przynajmniej jednego embrionu. Środkiem, jaki stosuje się, aby osiągnąć ten cel, jest użycie większej liczby embrionów, niż wymagałoby urodzenie dziecka, w przewidywaniu, że niektóre nie zagnieżdżą się oraz w każdym razie unika się mnogiej ciąży. A zatem technika przeniesienia kilku embrionów oznacza faktycznie czysto instrumentalne ich traktowanie. Uderza fakt, że ani powszechna deontologia zawodowa, ani władze sanitarne nie zgodziłyby się w żadnej innej dziedzinie medycyny na zastosowanie metody dającej tak wysoki globalny procent negatywnych i zgubnych rezultatów. W rzeczywistości metody zapłodnienia in vitro są akceptowane, ponieważ zakłada się, że embrion nie zasługuje na pełny szacunek z powodu tego, że staje się rywalem wobec pragnienia, które trzeba zaspokoić.

Ten smutny stan rzeczy, często przemilczany, w pełni zasługuje na naganę, ponieważ „różne techniki sztucznej reprodukcji, które wydają się służyć życiu i często są stosowane z tą intencją, w rzeczywistości stwarzają możliwość nowych zamachów na życie” (28).

16. Ponadto Kościół uważa za etycznie nie do przyjęcia oddzielanie prokreacji od całkowicie osobistego kontekstu aktu małżeńskiego (29): przekazywanie ludzkiego życia jest aktem osobistym mężczyzny i kobiety jako pary, nie dopuszczającym żadnego rodzaju zastępczego działania. Akceptowanie bez zastrzeżeń faktu, że stosowanie technik zapłodnienia in vitro pociąga za sobą wysoki procent poronień, pokazuje wyraźnie, że zastąpienie aktu małżeńskiego procedurą techniczną – oprócz tego, że uchybia szacunkowi, jaki należy się prokreacji, której nie można sprowadzać jedynie do wymiaru reprodukcyjnego – przyczynia się do osłabienia świadomości szacunku należnego każdej istocie ludzkiej. Natomiast uznaniu tego szacunku sprzyja bliskość małżonków, ożywiana miłością małżeńską.

Kościół uznaje słuszność pragnienia dziecka i rozumie cierpienia małżonków dotkniętych problemem bezpłodności. Jednakże tego pragnienia nie można przedkładać nad godność każdego ludzkiego życia, posuwając się aż do panowania nad nim. Pragnienie dziecka nie może usprawiedliwiać jego „produkowania”, podobnie jak niechęć wobec dziecka już poczętego nie może usprawiedliwiać porzucenia go lub zniszczenia.

W rzeczywistości odnosi się wrażenie, że niektórzy badacze, pozbawieni jakiegokolwiek odniesienia etycznego i świadomi możliwości związanych z postępem technologicznym, wydają się ulegać logice jedynie subiektywnych pragnień (30) i naciskom ekonomicznym, tak silnym w tej dziedzinie. Wobec instrumentalnego traktowania istoty ludzkiej w stadium embrionalnym trzeba powtarzać, że „miłość Boża nie robi różnicy między nowo poczętą istotą, będącą jeszcze w łonie matki, a dzieckiem, młodzieńcem, człowiekiem dojrzałym czy starszym. Nie robi różnicy, ponieważ w każdym dostrzega odbicie swojego obrazu i podobieństwa (...). Dlatego Magisterium Kościoła niezmiennie głosiło świętość i nienaruszalność każdego ludzkiego życia, od poczęcia aż do naturalnego kresu” (31).


Intra Cytoplasmic Sperm Injection (ICSI)

17. Pośród najnowszych technik sztucznego zapłodnienia stopniowo szczególnego znaczenia nabrało Intra Cytoplasmic Sperm Injection (32) [docytoplazmatyczne wstrzyknięcie spermy]. ICSI stało się najczęściej stosowaną techniką ze względu na największą skuteczność i pozwala zaradzić różnym formom niepłodności mężczyzny (33).

Podobnie jak zapłodnienie in vitro, którego stanowi odmianę, ICSI jest ze swej istoty techniką niegodziwą: powoduje ona całkowite oddzielenie prokreacji od aktu małżeńskiego. W istocie bowiem ICSI „dokonuje się poza ciałem małżonków, za pośrednictwem działania osób trzecich, od których kompetencji i działań technicznych zależy powodzenie zabiegu (...) oddaje więc życie i tożsamość embrionów w ręce lekarzy i biologów, wprowadza panowanie techniki nad pochodzeniem i przeznaczeniem osoby ludzkiej. Tego rodzaju panowanie samo w sobie sprzeciwia się godności i równości, które winny być uznawane zarówno w rodzicach, jak i dzieciach. Poczęcie w probówce jest wynikiem działań technicznych, które prowadzą do zapłodnienia; nie jest ono w rzeczywistości ani osiągnięte, ani pozytywnie chciane jako wyraz i owoc właściwego aktu zjednoczenia małżeńskiego” (34).


Zamrażanie embrionów

18. Jedną z metod wykorzystywanych do zwiększenia wskaźnika powodzenia technik przekazywania życia in vitro jest zwielokrotnienie liczby kolejnych zabiegów. W celu uniknięcia powtórnego pobierania owocytów od kobiety stosuje się jednorazowe pobranie większej ich liczby, po czym znaczna część embrionów uzyskanych in vitro zostaje poddana kriokonserwacji (35), z myślą o drugim cyklu zabiegu w wypadku niepowodzenia pierwszego bądź w wypadku, gdyby rodzice pragnęli następnej ciąży. Niekiedy zamraża się również embriony przeznaczone do pierwszego przeniesienia, ponieważ hormonalna stymulacja cyklu u kobiety wywołuje skutki, które skłaniają do tego, by zaczekać na unormowanie się warunków fizjologicznych, zanim przystąpi się do przeniesienia embrionów do łona matki.

Kriokonserwacja jest nie do pogodzenia z szacunkiem należnym embrionom ludzkim: zakłada ich produkowanie in vitro; wystawia je na poważne niebezpieczeństwo śmierci albo naruszenie ich integralności fizycznej, ponieważ znaczący ich procent nie przeżywa procesu zamrożenia i rozmrożenia; pozbawia je, przynajmniej czasowo, możliwości przyjęcia i kształtowania w łonie matki; naraża je na dalsze szkody i manipulacje (36).
Większość nie wykorzystanych embrionów pozostaje „sierotami”. Ich rodzice nie dopominają się o nie, a czasem urywa się z nimi kontakt. To wyjaśnia istnienie składów całych tysięcy zamrożonych embrionów niemal we wszystkich krajach, w których praktykuje się zapłodnienie in vitro.

19. Jeżeli chodzi o wielką liczbę już istniejących zamrożonych embrionów, pojawia się pytanie: co z nimi zrobić? Niektórzy stawiają sobie to pytanie, nie uwzględniając jego wątku etycznego, kierując się jedynie koniecznością przestrzegania prawa, które nakazuje opróżnienie po pewnym czasie banków w ośrodkach kriokonserwacji, które później zostaną na nowo zapełnione. Natomiast inni są świadomi tego, że doszło do poważnej niesprawiedliwości, i zastanawiają się, w jaki sposób temu zadośćuczynić.

Oczywiście nie do przyjęcia są propozycje wykorzystania tych embrionów w celach badawczych albo przeznaczenie ich do celów terapeutycznych, ponieważ wówczas embriony są traktowane jako zwykły „materiał biologiczny”, co prowadzi do ich zniszczenia. Także propozycja rozmrażania tych embrionów, bez ich reaktywacji, używając ich do badań jakby były zwyczajnymi zwłokami, nie jest do przyjęcia (37).
Również propozycja wykorzystania ich w „terapii” par bezpłodnych etycznie jest nie do przyjęcia, z tych samych powodów, które czynią niegodziwym zarówno sztuczne zapłodnienie heterologiczne, jak i wszelkie formy macierzyństwa zastępczego (38); taka praktyka stwarzałaby różne dalsze problemy natury medycznej, psychologicznej i prawnej.

Została też wysunięta propozycja wprowadzenia formy „adopcji prenatalnej”, tylko w tym celu, by stworzyć możliwość narodzenia się istotom ludzkim, które w przeciwnym wypadku skazane są na zniszczenie. Jednakże ta propozycja, godna pochwały co do intencji uszanowania i obrony życia ludzkiego, niesie ze sobą wiele problemów nie różniących się od wyżej przedstawionych.

Trzeba na koniec stwierdzić, że tysiące porzuconych embrionów stwarzają sytuację niesprawiedliwości nie do naprawienia. Dlatego Jan Paweł II odwołał się „do sumienia osób sprawujących odpowiedzialne funkcje w środowisku naukowym, a w szczególny sposób do lekarzy, aby została wstrzymana produkcja ludzkich embrionów, zważywszy że nie ma moralnie godziwego rozwiązania, które zapewniłoby ludzką przyszłość wielu tysiącom „zamrożonych” embrionów, choć przecież mają one i zawsze zachowają swoje podstawowe prawa i tym samym winny być chronione przez prawo jako ludzkie osoby” (39).


Zamrażanie owocytów

20. W celu uniknięcia poważnych problemów etycznych, związanych z kriokonserwacją embrionów, w kontekście technik zapłodnienia in vitro wysunięto propozycję zamrażania owocytów (40). Po pobraniu odpowiedniej liczby owocytów, mając na względzie wiele cyklów sztucznego przekazania życia, planuje się zapłodnienie tylko tych owocytów, które zostaną przeniesione do matki, natomiast inne byłyby zamrażane, by ewentualnie mogły zostać zapłodnione i przeniesione w przypadku niepowodzenia pierwszej próby.
W związku z tym trzeba zaznaczyć, że kriokonserwację owocytów w celu sztucznego przekazywania życia należy uznać za moralnie nie do przyjęcia.


Redukcja embrionów

21. Niektóre metody zastosowane w sztucznym przekazywaniu życia, zwłaszcza przeniesienie większej liczby embrionów do łona matki, spowodowały znaczny wzrost liczby ciąż mnogich. Dlatego pojawił się projekt dokonywania tak zwanej redukcji embrionów. Polega ona na zabiegu powodującym zmniejszenie liczby embrionów lub płodów obecnych w łonie matki przez ich bezpośrednie unicestwienie. Decyzja o unicestwieniu istot ludzkich, wcześniej bardzo upragnionych, stanowi paradoks i często powoduje cierpienie oraz poczucie winy, które mogą trwać przez całe lata.

Z punktu widzenia etycznego redukcja embrionów jest zamierzoną aborcją selektywną. Jest to bowiem rozmyślne i bezpośrednie zniszczenie jednej lub wielu niewinnych istot ludzkich w początkowej fazie ich istnienia, i jako takie stanowi zawsze poważny nieporządek moralny (41).

Argumenty przedstawiane dla usprawiedliwienia etycznego redukcji embrionów opierają się często na analogii do klęsk żywiołowych albo nadzwyczajnych katastrof, w których pomimo dobrej woli każdego nie jest możliwe ocalenie wszystkich dotkniętych nimi osób. Analogie te nie mogą w żadnym wypadku uzasadniać pozytywnego osądu moralnego odnośnie do praktyki bezpośrednio aborcyjnej. Kiedy indziej przywołuje się zasady moralne, takie jak zasada mniejszego zła albo podwójnego skutku, które tu nie mają zastosowania. Nigdy bowiem nie jest rzeczą dopuszczalną podejmowanie działania, które jest ze swej istoty niegodziwe, nawet dla dobrego celu: cel nie uświęca środków.


Diagnoza przedimplantacyjna

22. Diagnoza przedimplantacyjna jest formą diagnozy prenatalnej, związaną z technikami sztucznego zapłodnienia, która przewiduje genetyczną diagnozę embrionów, uformowanych in vitro, przed ich przeniesieniem do łona matki. Jest ona stosowana w tym celu, by mieć pewność, że do matki przeniesione zostały jedynie embriony pozbawione wad albo o określonej płci bądź posiadające pewne szczególne cechy.
W odróżnieniu od innych form diagnozy prenatalnej, w których faza diagnostyczna jest wyraźnie oddzielona od fazy ewentualnego zniszczenia i w której pary mogą z wolnością przyjąć chore dziecko, po diagnozie przedimplantacyjnej dochodzi zwykle do zniszczenia embrionu określonego jako „podejrzany” o wady genetyczne lub chromosomowe, bądź ze względu na niepożądane cechy czy płeć. Diagnoza przedimplantacyjna – zawsze wiążąca się ze sztucznym zapłodnieniem, już samym w sobie w istocie niegodziwym – ma na celu faktycznie jakościową selekcję embrionów wraz z ich niszczeniem, która jawi się jako wczesne działanie aborcyjne. Tak więc diagnoza przedimplantacyjna jest wyrazem tej mentalności eugenicznej, „która dopuszcza selektywne przerywanie ciąży, aby zapobiegać narodzinom dzieci dotkniętych przez różnego rodzaju anomalie. Tego rodzaju mentalność jest haniebna i w najwyższym stopniu naganna, ponieważ rości sobie prawo do mierzenia wartości ludzkiego życia wyłącznie według kryteriów „normalności” i zdrowia fizycznego, otwierając tym samym drogę do uprawomocnienia także dzieciobójstwa i eutanazji” (42).

Gdy ludzki embrion traktowany jest jako zwykły „materiał laboratoryjny”, dochodzi do zafałszowania i zmiany również samego pojęcia godności ludzkiej. Godność przynależy w równym stopniu każdej poszczególnej istocie ludzkiej i nie jest zależna od planów rodzicielskich, pochodzenia społecznego, formacji kulturalnej i stanu rozwoju fizycznego. Jeśli w przeszłości, chociaż ogólnie akceptowano pojęcie godności ludzkiej i związane z nią wymogi, dopuszczano się dyskryminacji z powodu rasy, religii lub pochodzenia społecznego, dzisiaj jesteśmy świadkami nie mniej poważnej i niesprawiedliwej dyskryminacji, prowadzącej do nieuznawania etycznego i prawnego statusu istot ludzkich dotkniętych ciężkimi patologiami i niepełnosprawnością: w ten sposób zapomina się, że osoby chore i niepełnosprawne nie stanowią jakiejś odrębnej kategorii, ponieważ choroba i niepełnosprawność należą do ludzkiej kondycji i dotyczą wszystkich osobiście, nawet jeżeli nie doświadcza się ich bezpośrednio. Taka dyskryminacja jest niemoralna, a zatem powinna być uznana za niedopuszczalną z punktu widzenia prawa; podobnie jak należy też usuwać bariery kulturowe, ekonomiczne i społeczne, utrudniające pełne uznanie i obronę osób niepełnosprawnych i chorych.


Nowe formy „przechwytywania” i „zapobiegania ciąży”

23. Obok środków antykoncepcyjnych w ścisłym tego słowa znaczeniu, uniemożliwiających poczęcie w następstwie aktu seksualnego, istnieją inne techniki, działające po zapłodnieniu, kiedy embrion już jest ukonstytuowany, przed albo po zagnieżdżeniu w macicy. Są to techniki „przechwytujące”, jeśli wychwytują embrion przed jego zagnieżdżeniem się w macicy matki, a „przeciwciążowe”, jeśli powodują zniszczenie embrionu dopiero co zagnieżdżonego.

By ułatwiać rozpowszechnianie środków „przechwytujących” (43), twierdzi się niekiedy, że mechanizm ich działania nie jest wystarczająco znany. Prawdą jest, że nie zawsze dysponuje się pełną wiedzą na temat mechanizmów działania stosowanych środków farmakologicznych, ale badania doświadczalne wykazują, że z pewnością ich skutkiem jest uniemożliwienie implantacji, nawet jeśli nie oznacza to, że środki „przechwytujące” powodują aborcję za każdym razem, gdy się je stosuje, również dlatego, że nie zawsze po stosunku płciowym dochodzi do zapłodnienia. Trzeba jednak zaznaczyć, że u osoby, która chce uniemożliwić implantację embrionu, który ewentualnie został poczęty i w tym celu prosi o tego rodzaju środki farmakologiczne, bądź je przepisuje, w ogólnym nastawieniu występuje zamiar aborcji.

Gdy stwierdza się opóźnianie menstruacji, stosuje się niekiedy środki przeciwciążowe (44), zwykle w ciągu jednego lub dwóch tygodni po stwierdzeniu opóźnienia. Celem deklarowanym jest przywrócenie menstruacji, ale w rzeczywistości chodzi o aborcję dopiero co zagnieżdżonego embrionu.

Jak wiadomo, aborcja „jest – niezależnie od tego, w jaki sposób zostaje dokonana – świadomym i bezpośrednim zabójstwem istoty ludzkiej w początkowym stadium jej życia, obejmującym okres między poczęciem a narodzeniem” (45). Stąd stosowanie środków „przechwytujących” i przeciwciążowych wchodzi w zakres grzechu aborcji i jest poważnie niemoralne. Ponadto, w przypadku pewności dokonania przerwania ciąży prawo kanoniczne przewiduje poważne konsekwencje karne (46).

CZĘŚĆ TRZECIA

NOWE PROPOZYCJE TERAPEUTYCZNE
Z KTÓRYMI WIĄŻE SIĘ MANIPULOWANIE EMBRIONEM
LUB DZIEDZICTWEM GENETYCZNYM CZŁOWIEKA

24. Zgromadzona w ciągu ostatnich lat wiedza otworzyła w dziedzinie medycyny regeneracyjnej oraz leczenia chorób genetycznych nowe możliwości. Wielkie zainteresowanie wzbudziły w szczególności badania dotyczące embrionalnych komórek macierzystych oraz ich możliwych przyszłych zastosowań terapeutycznych, co jednakże, w odróżnieniu od badań dotyczących somatycznych komórek macierzystych, nie znalazło dotychczas potwierdzenia w postaci konkretnych rezultatów. Odkąd niektórzy zaczęli utrzymywać, iż cele terapeutyczne osiągalne poprzez wykorzystanie embrionalnych komórek macierzystych mogą usprawiedliwiać różnorakie formy manipulacji i niszczenia ludzkich embrionów, pojawiło się kilka zagadnień, dotyczących terapii genowej, klonowania i wykorzystania komórek macierzystych, wymagających uważnego rozeznania moralnego.


Terapia genowa

25. W powszechnym rozumieniu określenie terapia genowa oznacza zastosowanie wobec człowieka technik inżynierii genetycznej w celach terapeutycznych, czyli innymi słowy, by leczyć choroby genetyczne, choć ostatnio próbuje się stosować terapię genową w leczeniu chorób niedziedzicznych, a zwłaszcza w leczeniu raka.

Teoretycznie możliwe jest stosowanie terapii genowej na dwóch poziomach: w komórkach somatycznych i w komórkach zarodkowych. Celem terapii genowej komórek somatycznych jest wyeliminowanie lub ograniczenie wad genetycznych występujących w komórkach somatycznych, czyli nie rozrodczych, lecz tworzących tkanki i narządy ciała. W tym przypadku są to zabiegi wykonywane na określonych grupach komórek i przynoszące efekt ograniczony do jednego osobnika. Celem terapii genowej komórek zarodkowych jest natomiast korygowanie wad genetycznych, występujących w komórkach zarodkowych, aby efekty terapeutyczne, osiągnięte u danego osobnika, przenosiły się na jego ewentualne potomstwo. Taka terapia genowa, zarówno w zakresie komórek somatycznych, jak i zarodkowych, może być przeprowadzana na płodzie przed urodzeniem – mówi się wtedy o wewnątrzmacicznej terapii genowej, lub po urodzeniu, na dziecku albo dorosłym.

26. Osąd moralny musi uwzględnić te rozróżnienia. Zabiegi na komórkach somatycznych w celach ściśle terapeutycznych są z zasady moralnie godziwe. Zabiegi te mają na celu przywrócenie normalnej konfiguracji genetycznej człowieka lub usunięcie uszkodzeń spowodowanych przez anomalie genetyczne bądź też inne związane z nimi patologie. Zważywszy na fakt, że terapia genowa może pociągać za sobą znaczne ryzyko dla pacjenta, należy przestrzegać głównej zasady deontologii, według której przed podjęciem zabiegu terapeutycznego należy upewnić się, że wiążące się z nim ryzyko dla zdrowia pacjenta lub dla jego zasadniczej integralności nie będzie nadmierne lub nieproporcjonalne w stosunku do zagrożeń związanych z patologią, którą zamierza się leczyć. Potrzebna jest również zgoda poinformowanego o wszystkim pacjenta lub jego prawnego opiekuna.

Inna jest ocena moralna terapii genowej komórek zarodkowych. Wszelkie zmiany genetyczne, dokonane w komórkach zarodkowych osobnika, zostają przeniesione na jego ewentualne potomstwo. Zważywszy, że ryzyko związane z każdą manipulacją genetyczną jest wysokie i jak dotąd trudne do kontrolowania, przy obecnym stanie badań działanie powodujące przechodzenie na potomstwo potencjalnych szkód, nie jest moralnie dopuszczalne. Rozważając hipotezę stosowania terapii genowej na embrionach, należy dodać, iż technikę tę można stosować jedynie w kontekście zapłodnienia in vitro, co pociąga za sobą wszelkie związane z tym obiekcje natury etycznej. Z tych względów więc należy stwierdzić, iż – w chwili obecnej – terapia genowa komórek zarodkowych, we wszystkich swoich formach, jest moralnie niedopuszczalna.

27. Na szczególną uwagę zasługuje hipoteza dotycząca stosowania inżynierii genetycznej dla celów pozaterapeutycznych. Niektórzy rozważają możliwość zastosowania technik inżynierii genetycznej do manipulacji mających rzekomo doprowadzić do udoskonalenia i wzmocnienia naszego wyposażenia genetycznego. W niektórych tego typu propozycjach wyraża się swoiste poczucie niedostateczności, a nawet odrzucenia wartości istoty ludzkiej jako stworzenia i osoby skończonej. Pomijając trudności techniczne, związane z realizacją tej idei oraz wszelkimi realnymi i potencjalnymi zagrożeniami, jakie ona za sobą pociąga, wysuwa się na czoło przede wszystkim fakt, że owe manipulacje sprzyjają mentalności eugenicznej i pośrednio nakładają społeczne piętno na osoby nie posiadające określonych cech. Uwypuklają jednocześnie cechy cenione w tych kulturach i społecznościach, które same w sobie nie stanowią o ludzkiej specyfice. Byłoby to sprzeczne z podstawową prawdą o równości wszystkich istot ludzkich, przekładającą się na zasadę sprawiedliwości, której pogwałcenie, w dalszej perspektywie, stałoby się zamachem na pokojowe współżycie jednostek. Ponadto powstaje pytanie, kto miałby decydować, jakie zmiany mogą być uznane za pozytywne, a jakie nie, lub też jakiej granicy mogłyby sięgać żądania poszczególnych osób, domagających się domniemanych ulepszeń, zważywszy że z materialnego punktu widzenia nie jest możliwe zaspokojenie pragnień każdego człowieka. Wszelkie możliwe odpowiedzi na powyższe pytania w każdym razie miałyby jako punkt odniesienia kryteria arbitralne i dyskusyjne. Prowadzi to wszystko do wniosku, że perspektywa takich zabiegów, prędzej czy później, przyniosłaby szkodę dobru wspólnemu, tworząc sytuację, w której wola jednych przeważyłaby nad wolnością pozostałych. Trzeba na koniec powiedzieć, że w próbie stworzenia nowego rodzaju człowieka dostrzec można zarys ideologii, w której człowiek rości sobie prawo do zastąpienia Stwórcy.
Określając jako etycznie naganne tego typu zabiegi, które oznaczają niesprawiedliwe panowanie człowieka nad człowiekiem, Kościół przypomina także o konieczności powrotu do perspektywy leczenia osób oraz wychowywania do przyjmowania życia ludzkiego wraz z jego rzeczywistymi historycznymi ograniczeniami.


Klonowanie ludzi

28. Przez klonowanie ludzi rozumie się rozmnażanie bezpłciowe i agamiczne całego organizmu ludzkiego w celu otrzymania jednej lub więcej identycznych genetycznie „kopii” wyłącznie jednego przodka (47).
Klonowanie proponuje się dla dwóch podstawowych celów: reprodukcyjnego, tzn. prowadzącego do narodzin sklonowanego dziecka, i terapeutycznego lub badawczego. Klonowanie reprodukcyjne teoretycznie byłoby w stanie zaspokoić niektóre szczególne potrzeby, jak np. kontrola ludzkiej ewolucji; selekcja osobników ludzkich o cechach wybitnych; wybór płci dziecka; wyprodukowanie dziecka będącego „kopią” drugiego; wyprodukowanie dziecka dla par, których bezpłodność jest nieuleczalna. Klonowanie terapeutyczne natomiast prezentowane jest jako narzędzie do produkcji embrionalnych komórek macierzystych o określonym z góry wyposażeniu genetycznym, mających pomóc rozwiązać problem odrzutu (niezgodności immunologicznej). Ten typ klonowania wiąże się zatem z kwestią wykorzystania komórek macierzystych.

Próby klonowania wywołały żywy niepokój na całym świecie. Przeróżne organizacje krajowe i międzynarodowe oceniły negatywnie klonowanie człowieka i w przeważającej większości krajów ta praktyka została zakazana.
Klonowanie człowieka jest ze swej natury niedopuszczalne, gdyż doprowadzając do skrajności zło sztucznego zapłodnienia, ma na celu wytwarzanie nowych istot ludzkich w sposób nie mający żadnego związku z aktem wzajemnego obdarowania dwojga małżonków i jeszcze bardziej radykalnie, bez żadnego związku z płciowością. Prowadzi to do nadużyć i manipulacji, stanowiących poważne pogwałcenie ludzkiej godności (48).

29. Gdyby klonowanie miało cel reprodukcyjny, podmiotowi klonowanemu narzucałoby się z góry określony materiał genetyczny, skazując go w rzeczywistości – jak zostało powiedziane – na swego rodzaju niewolnictwo biologiczne, z którego trudno byłoby mu się oswobodzić. Fakt, że człowiek rości sobie prawo do samowolnego określania cech genetycznych innej osoby, stanowi poważną obrazę jej godności oraz zasadniczej równości ludzi.

Szczególna relacja, istniejąca między Bogiem a człowiekiem od początków jego istnienia, jest źródłem oryginalności każdej osoby, co zobowiązuje do poszanowania jej wyjątkowości i integralności, również biologicznej i genetycznej. Każdy z nas spotyka w drugim istotę ludzką, zawdzięczającą swoje istnienie i swoje własne cechy miłości Boga, dla której jedynie miłość między małżonkami jest pośrednikiem, odpowiadającym zamysłowi Stwórcy i Ojca Niebieskiego.

30. Jeszcze groźniejsze z punktu widzenia etycznego jest tzw. klonowanie terapeutyczne. Tworzenie embrionów z zamiarem ich zniszczenia, nawet jeśli przyświeca temu intencja niesienia pomocy chorym, jest całkowicie niezgodne z godnością człowieka, ponieważ czyni z życia istoty ludzkiej, choć jest ona w stadium embrionalnym, jedynie narzędzie do wykorzystania i zniszczenia. Poświęcanie ludzkiego życia dla celów terapeutycznych jest głęboko niemoralne.

Zastrzeżenia natury etycznej, formułowane przez wiele stron odnośnie do klonowania terapeutycznego i używania ludzkich embrionów tworzonych in vitro, skłoniły niektórych uczonych do zaproponowania nowych technik, zdolnych rzekomo produkować komórki macierzyste typu embrionalnego bez konieczności zabijania prawdziwych embrionów ludzkich (49). Propozycje te wzbudziły niemało wątpliwości naukowych i etycznych, dotyczących przede wszystkim statusu ontologicznego otrzymanego w ten sposób “produktu”. Dopóki nie zostaną wyjaśnione te wątpliwości, należy kierować się tym, co zostało stwierdzone w Encyklice Evangelium vitae: „Chodzi tu (...) o sprawę tak wielką z punktu widzenia powinności moralnej, że nawet samo prawdopodobieństwo istnienia osoby wystarczyłoby dla usprawiedliwienia najbardziej kategorycznego zakazu wszelkich interwencji zmierzających do zabicia embrionu ludzkiego” (50).


Wykorzystywanie komórek macierzystych do celów terapeutycznych

31. Komórki macierzyste to komórki niezróżnicowane, posiadające dwie podstawowe cechy: a) nieograniczoną zdolność do samoodnawiania bez różnicowania; b) zdolność do tworzenia przejściowych komórek potomnych, z których wywodzą się komórki wysoko zróżnicowane, np. komórki nerwowe, mięśniowe i komórki krwi.
Od kiedy dowiedziono doświadczalnie, że przeszczepione do uszkodzonej tkanki komórki macierzyste mają zdolność namnażania komórek i odnawiania tejże tkanki, otworzyły się nowe perspektywy rozwoju medycyny regeneracyjnej, wzbudzające ogromne zainteresowanie wśród badaczy na całym świecie.

Wyodrębnione dotychczas źródła komórek macierzystych u człowieka to: embrion we wczesnym stadium rozwoju, płód, krew pępowinowa, różne tkanki człowieka dorosłego (szpik kostny, pępowina, mózg, mezynchyma różnych organów, itp.) oraz płyn owodniowy. Z początku badania koncentrowały się na embrionalnych komórkach macierzystych, ponieważ utrzymywano, że tylko one są w wysokim stopniu zdolne do samoodnawiania i różnicowania. Jednak liczne badania wykazują, że również dorosłe komórki macierzyste wykazują swoistą wszechstronność. Nawet jeśli wydaje się, że komórki te nie mają takiej samej zdolności odnawiania się oraz takiej samej plastyczności jak komórki macierzyste pochodzenia embrionalnego, jednak badania i eksperymenty prowadzone na wysokim poziomie naukowym, zdają się przynosić lepsze rezultaty niż badania na komórkach embrionalnych. Obecnie stosowane metody terapeutyczne przewidują wykorzystanie dorosłych komórek macierzystych i w tym celu podjęto wielokierunkowe badania, otwierające nowe i obiecujące horyzonty.

32. Ocena etyczna wymaga rozważenia zarówno metod pobierania komórek macierzystych, jak i ryzyka związanego z ich wykorzystaniem do celów klinicznych i eksperymentalnych.

Metody stosowane w pozyskiwaniu komórek macierzystych muszą być rozpatrywane w powiązaniu z ich źródłem. Za dopuszczalne uważa się te metody, które nie powodują poważnego uszczerbku u osoby, od której są pobierane komórki macierzyste. Ten warunek jest zazwyczaj spełniony w przypadku, gdy pobiera się je: a) z tkanki dorosłego osobnika; b) z krwi pępowinowej w momencie porodu; c) z tkanki płodu zmarłego śmiercią naturalną. W przeciwieństwie, pobranie komórek macierzystych z żywego ludzkiego embrionu prowadzi nieuchronnie do jego zniszczenia, a zatem jest w poważnym stopniu niedopuszczalne. W tym przypadku „badania, abstrahując od rezultatów, które mogą być przydatne w terapii, nie służą w rzeczywistości człowiekowi. Ich ceną jest bowiem zagłada istot ludzkich, które mają taką samą godność jak inne ludzkie jednostki i sami badacze. Historia sama potępiła w przeszłości taką naukę, nie tylko dlatego, że brak jej Bożego światła, ale także dlatego, że jest niegodna człowieka” (51).

Wykorzystywanie embrionalnych komórek macierzystych – lub pochodzących od nich komórek zróżnicowanych – dostarczonych ewentualnie przez innych badaczy, którzy uzyskali je, niszcząc embriony, jak również dostępnych w handlu, pociąga za sobą poważne problemy z zakresu współdziałania ze złem i powodowania zgorszenia (52).

Jeśli chodzi o kliniczne wykorzystanie komórek macierzystych otrzymanych metodami godziwymi, to nie budzi ono zastrzeżeń natury moralnej. Muszą być jednakże szanowane ogólne kryteria deontologii medycznej. W takich przypadkach należy postępować w sposób rygorystyczny i ostrożny, ograniczając do minimum ewentualne ryzyko dla pacjentów, umożliwiając wzajemną konfrontacją pomiędzy naukowcami i wyczerpująco informować szeroką opinię publiczną.

Należy starać się o pobudzanie i wspieranie badań w zakresie wykorzystywania dorosłych komórek macierzystych, ponieważ nie rodzą one problemów etycznych (53).


Próby hybrydacji

33. Ostatnio wykorzystano owocyty zwierzęce do reprogramowania jądra ludzkiej komórki somatycznej – na ogół zwanego klonowaniem hybrydowym – w celu pobrania embrionalnych komórek macierzystych z otrzymanych w ten sposób embrionów, bez konieczności użycia owocytów ludzkich.

Z etycznego punktu widzenia tego typu zabiegi stanowią naruszenie godności istoty ludzkiej, ponieważ dochodzi w nich do wymieszania ludzkich i zwierzęcych elementów genetycznych, co może doprowadzić do zaburzenia specyficznej tożsamości człowieka. Ewentualne wykorzystanie komórek macierzystych, pobranych z takich embrionów, wiązałoby się także z dodatkowym zagrożeniem natury zdrowotnej, zupełnie jeszcze nie znanym, spowodowanym przez obecność zwierzęcego materiału genetycznego w ich cytoplazmie. Świadome wystawienie człowieka na te zagrożenia z moralnego i deontologicznego punktu widzenia jest nie do przyjęcia.


Wykorzystanie ludzkiego „materiału biologicznego” z nielegalnego źródła

34. Do badań naukowych oraz do produkcji szczepionek lub innych produktów bywają niekiedy wykorzystywane linie komórkowe, powstałe w wyniku niegodziwego zabiegu, wymierzonego przeciwko ludzkiemu życiu lub fizycznej integralności bytu ludzkiego. Związek z niesprawiedliwym działaniem może być bezpośredni lub pośredni, zważywszy że chodzi na ogół o komórki łatwo odnawialne i odnawialne w dużych ilościach. “Materiał” ten bywa niekiedy sprzedawany, a niekiedy dostarczany bezpłatnie ośrodkom badawczym przez instytucje państwowe, które mają takie zadanie z mocy prawa. Wszystko to rodzi różnorakie problemy natury etycznej, związane ze współdziałaniem w złu i zgorszeniem. Warto w związku z tym wyłożyć ogólne zasady, na których podstawie pracownicy o prawym sumieniu będą mogli sformułować ocenę i znaleźć rozwiązanie sytuacji, w której mogliby się znaleźć z uwagi na swoją działalność zawodową.

Należy przede wszystkim pamiętać, że taka sama ocena moralna jak przy aborcji „dotyczy także nowych form zabiegów dokonywanych na embrionach ludzkich, które chociaż zmierzają do celów z natury swojej godziwych, prowadzą nieuchronnie do zabicia embrionów. Odnosi się to do eksperymentów na embrionach, coraz powszechniej dokonywanych w ramach badań biomedycznych i dopuszczanych przez prawo niektórych państw (...). Wykorzystywanie embrionów i płodów ludzkich jako przedmiotu eksperymentów jest przestępstwem przeciw ich godności istot ludzkich, które mają prawo do takiego samego szacunku jak dziecko już narodzone i jak każdy człowiek” (54). Tego typu eksperymenty stanowią zawsze poważny nieład moralny (55).

35. Innego rodzaju sytuacja powstaje wtedy, kiedy badacze stosują „materiał biologiczny” z niegodziwego źródła, który został wyprodukowany poza ich ośrodkiem badawczym lub jest dostępny w sprzedaży. Instrukcja Donum vitae sformułowała ogólną zasadę, jakiej należy przestrzegać w tego typu przypadkach: „Zwłoki embrionów lub płodów ludzkich, pochodzące z dobrowolnych przerwań ciąży czy też nie, powinny być uszanowane tak jak zwłoki innych istot ludzkich. W szczególności nie mogą być przedmiotem okaleczenia i sekcji zwłok, jeśli ich śmierć nie została ustalona i bez zgody rodziców lub matki. Ponadto powinno się zawsze uwzględniać wymóg moralny, żeby nie było w tym żadnego współudziału w dobrowolnym przerywaniu ciąży i nie spowodowało się zgorszenia” (56).

W odniesieniu do tego niewystarczające jest formułowane przez niektóre komitety etyczne kryterium niezależności, czyli uznanie, iż jest rzekomo etycznie godziwe wykorzystanie „materiału biologicznego” z niegodziwego źródła, pod warunkiem że istnieje wyraźny rozdział pomiędzy tymi, którzy produkują, zamrażają i uśmiercają embriony, a uczonymi, którzy prowadzą doświadczenia naukowe. Kryterium niezależności nie wystarcza, by uniknąć sprzeczności w postawie osoby, która twierdzi, że nie popiera nieprawości popełnianej przez innych, ale jednocześnie akceptuje dla potrzeb własnej pracy „materiał biologiczny” uzyskiwany przez innych w wyniku takiej nieprawości. Kiedy to, co niegodziwe, jest popierane przez ustawodawstwo regulujące system ochrony zdrowia i naukę, należy wyrażać sprzeciw wobec niegodziwych aspektów owego systemu, by nie sprawiać wrażenia, że się w pewnym stopniu toleruje lub milcząco akceptuje głęboko niesprawiedliwe działania (57). Przyczyniłoby się to bowiem do wzrostu obojętności, jeśli nie wręcz poparcia dla takich działań, z jakimi spotykają się one w niektórych środowiskach medycznych i politycznych.
Można niekiedy spotkać się z zarzutem, że powyższe rozważania wydają się zakładać, że uczeni o wrażliwym sumieniu mają obowiązek aktywnie sprzeciwiać się wszelkim niegodziwym działaniom, podejmowanym w środowisku medycznym, co zwiększałoby w nadmierny sposób ich odpowiedzialność etyczną. W rzeczywistości obowiązek unikania sytuacji współdziałania w złu, jak i powodowania zgorszenia dotyczy ich zwyczajnej działalności zawodowej, którą powinni oprzeć na prawych zasadach i poprzez którą powinni świadczyć o wartości życia, sprzeciwiając się również głęboko niesłusznemu ustawodawstwu. Należy zatem uściślić, że obowiązek odmowy stosowania tegoż „materiału biologicznego” – nawet w przypadku braku jakiegokolwiek bliższego powiązania badaczy z działaniami osób przeprowadzających zabiegi sztucznego zapłodnienia bądź tych, którzy wykonują aborcję, oraz niezawieranie uprzednich porozumień z ośrodkami zajmującymi się sztucznym zapłodnieniem – wynika z obowiązku wyrażenia sprzeciwu, w zakresie dotyczącym własnej pracy badawczej, wobec głęboko niesprawiedliwego rozwiązania ustawodawczego oraz z obowiązku potwierdzania w sposób wyraźny wartości ludzkiego życia. Dlatego też wspomniane wyżej kryterium niezależności jest konieczne, ale z etycznego punktu widzenia może być niewystarczające.

Naturalnie w ramach tych ogólnych założeń istnieje zróżnicowana odpowiedzialność, i ważne racje mogłyby po części usprawiedliwić moralnie wykorzystanie rzeczonego „materiału biologicznego”. Tak więc na przykład zagrożenie życia dziecka może upoważnić rodziców do zastosowania szczepionki wyprodukowanej przy użyciu linii komórkowych niegodziwego pochodzenia, nie mniej jednak pozostaje obowiązek wszystkich by wyrazić swój sprzeciw i zażądać od osób odpowiedzialnych za systemy opieki zdrowotnej, by dostępne były inne rodzaje szczepionek. Z drugiej strony należy pamiętać, że w firmach wykorzystujących linie komórkowe niegodziwego pochodzenia nie jest taka sama odpowiedzialność tych, którzy decydują o kierunkach produkcji, i tych którzy nie mają żadnej władzy decyzyjnej.

W związku z tym, że pilnie potrzebna jest mobilizacja sumień, by bronić życia, należy przypomnieć personelowi służby zdrowia, że „wzrasta niezmiernie ich odpowiedzialność, która znajduje najgłębszą inspirację i najmocniejsze oparcie właśnie we wrodzonym i niezbywalnym wymiarze etycznym zawodu lekarskiego, o czym świadczy już starożytna, ale zawsze aktualna przysięga Hipokratesa, według której każdy lekarz jest zobowiązany okazywać najwyższy szacunek życiu ludzkiemu i jego świętości” (58).


ZAKOŃCZENIE

36. Nauczaniu moralnemu Kościoła stawiano niekiedy zarzut, że zawiera nadmiar zakazów. W rzeczywistości jego podstawą jest uznanie i rozwijanie wszystkich darów, jakimi Stwórca obdarzył człowieka, takich jak życie, poznanie, wolność i miłość. Zatem należy w szczególny sposób docenić nie tylko poznawczą działalność człowieka, ale także jego działalność praktyczną, taką jak praca czy technologia. Człowiek, mający udział w stwórczej mocy Boga, jest powołany, by przez tę działalność przekształcać stworzenie, porządkując jego rozliczne zasoby, tak by służyły godności i dobrobytowi wszystkich ludzi i całego człowieka, a także ma strzec jego wartości i naturalnego piękna.

Historia ludzkości jest jednak świadkiem, że człowiek nadużywał i wciąż nadużywa władzy i zdolności, którymi obdarzył go Bóg, doprowadzając do powstawania różnych form niesprawiedliwej dyskryminacji i ucisku najsłabszych i najbardziej bezbronnych. Codzienne zamachy na życie ludzkie; istnienie wielkich obszarów ubóstwa, gdzie ludzie umierają z głodu i na skutek chorób, nie mając dostępu do zasobów wiedzy teoretycznej i praktycznej, którą dysponują w nadmiarze liczne kraje; rozwój technologiczny i przemysłowy, wystawiający ekosystem na konkretne niebezpieczeństwo katastrofy; wykorzystywanie rezultatów badań naukowych w zakresie fizyki, chemii i biologii do celów zbrojeniowych; liczne wojny, które do dziś dzielą ludy i kultury, to tylko kilka wymownych oznak, pokazujących, jak człowiek może robić zły użytek ze swoich umiejętności i stać się największym wrogiem samego siebie, gdy traci świadomość swojego wysokiego i szczególnego powołania, jakim jest współpraca w stwórczym dziele Boga.

Jednocześnie historia ludzkości ukazuje rzeczywisty postęp w rozumieniu i uznawaniu wartości i godności każdej osoby, będącej podstawą praw i etycznych imperatywów, na których podłożu usiłowano i wciąż usiłuje się budować ludzkie społeczeństwo. Właśnie w imię umacniania ludzkiej godności zostały zakazane wszelkie zachowania i style życia, które, jak się okazało, obrażają ową godność. I tak na przykład zakazy prawne i polityczne, a nie tylko etyczne, dotyczące różnych form rasizmu i niewolnictwa, niesprawiedliwej dyskryminacji i marginalizacji kobiet, dzieci, osób chorych lub w znacznym stopniu niepełnosprawnych, są oczywistym świadectwem uznania niezbywalnej i właściwej godności każdej istoty ludzkiej i oznaką autentycznego postępu dokonującego się na przestrzeni dziejów ludzkości. Innymi słowy, zasadność każdego zakazu wynika z konieczności ochrony autentycznego dobra moralnego.

37. O ile początkowo wyznacznikiem postępu człowieka i społeczeństwa był rozwój przemysłu i produkcja dóbr konsumpcyjnych, o tyle dziś stanowi o nim rozwój informatyki, badań na polu genetyki, medycyny i biotechnologii, stosowanych również w odniesieniu do człowieka, dziedzin o wielkim znaczeniu dla przyszłości ludzkości, w których jednakże dochodzi do oczywistych i niemożliwych do zaakceptowania nadużyć. „Podobnie jak przed stu laty, wobec zagrożenia podstawowych praw robotników, Kościół z ogromną odwagą wystąpił w ich obronie, głosząc święte prawa pracownika jako osoby, tak też dziś, gdy zagrożone są podstawowe prawa innej kategorii osób, Kościół poczuwa się do obowiązku użyczenia z tą samą odwagą swego głosu tym, którzy głosu nie mają. Głos Kościoła jest zawsze ewangelicznym krzykiem w obronie ubogich tego świata, tych, którzy są zagrożeni, otoczeni pogardą, i których prawa ludzkie są gwałcone” (59).
Zważywszy na nauczycielski i pasterski charakter misji Kościoła, Kongregacja Nauki Wiary poczuła się w obowiązku potwierdzić godność oraz podstawowe i niezbywalne prawa każdej istoty ludzkiej, również w początkowych stadiach jej istnienia, i ukazać konieczność jej ochrony i poszanowania, jakich uznanie owej godności wymaga od wszystkich.

Wypełnienie tego obowiązku wymaga odwagi przeciwstawiania się wszystkim praktykom, prowadzącym do poważnej i niesprawiedliwej dyskryminacji nie narodzonych jeszcze istot ludzkich, które są obdarzone godnością osób, bo one również są stworzone na obraz Boga. Za każdym „nie” wypowiedzianym w wyniku wysiłku rozróżnienia dobra i zła, kryje się wielkie „tak” uznania godności i niezbywalnej wartości każdej poszczególnej i niepowtarzalnej istoty ludzkiej powołanej do istnienia.

Wierni ze wszystkich sił będą się starali szerzyć nową kulturę życia, przyjmując treść tej Instrukcji z religijnym przyzwoleniem swego ducha, wiedzą bowiem, że Bóg zawsze obdarza łaską potrzebną do zachowywania Jego przykazań i że w każdej istocie ludzkiej, a zwłaszcza w najmniejszych spotykamy samego Chrystusa (por. Mt 25,40). Także wszyscy ludzie dobrej woli, a zwłaszcza lekarze i badacze, otwarci na wymianę myśli i pragnący poznać prawdę, będą usiłowali zrozumieć i uznać te zasady i osądy, mające na celu ochronę bezbronnej istoty ludzkiej w jej początkowych fazach życia i szerzenie cywilizacji bardziej ludzkiej.

Ojciec Święty Benedykt XVI podczas Audiencji udzielonej 20 czerwca 2008 r. niżej podpisanemu Kardynałowi Prefektowi zaaprobował niniejszą Instrukcję, przyjętą na Sesji Zwyczajnej Kongregacji i nakazał jej opublikowanie.

Rzym, w siedzibie Kongregacji Nauki Wiary, 8 września 2008 roku, w święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

WILLIAM Kard. LEVADA
Prefekt

LUIS F. LADARIA, S.I.
Arcybiskup tytularny Thibicy
Sekretarz


PRZYPISY

1. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae o szacunku dla rodzącego się życia ludzkiego i o godności jego przekazywania (22 lutego 1987): AAS 80 (1988), 70-102; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 3/1987, s. 19nn.

2. JAN PAWEŁ II, Enc. Veritatis splendor o niektórych podstawowych problemach nauczania moralnego Kościoła (6 sierpnia 1993): AAS 85 (1993), 1133-1228.

3. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae o wartości i nienaruszalności życia ludzkiego (25 marca 1995): AAS 87 (1995), 401-522.

4. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników VII Zgromadzenia Papieskiej Akademii „Pro Vita” (3 marca 2001), n. 3: AAS 93 (2001), 446; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 5/2001, s. 23.

5. Por. JAN PAWEŁ II, Enc. Fides et ratio o relacjach między wiarą a rozumem (14 września 1998), n. 1: AAS 91 (1999), 5.

6. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, I, 1: AAS 80 (1988), 79.

7. Jak przypomniał Benedykt XVI, prawa człowieka, w szczególności prawo każdej istoty ludzkiej do życia, „mają swój fundament w prawie naturalnym, zapisanym w sercu człowieka i obecnym w różnych kulturach i cywilizacjach. Oderwanie praw człowieka od tego kontekstu oznaczałoby zawężenie ich zasięgu i ustępstwo wobec koncepcji relatywistycznej, według której znaczenie i interpretacja praw mogłyby ulegać zmianom, a ich uniwersalność można by negować w imię różnych koncepcji kulturowych, politycznych, społecznych czy nawet religijnych. Wielka różnorodność punktów widzenia nie może być wystarczającym powodem, by zapominać, że uniwersalne są nie tylko prawa, lecz także osoba ludzka, która jest podmiotem tych praw” (Przemówienie do Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych, 18 kwietnia 2008: AAS 100 [2008], 334, L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 5/2008, s. 57).

8. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, I, 1: AAS 80 (1988), 78-79.

9. Tamże, II, A, 1: l.c., 87.

10. PAWEŁ VI, Enc. Humanae vitae (25 lipca 1968), n. 8: AAS 60 (1968), 485-486.

11. BENEDYKT XVI, Przemówienie do uczestników międzynarodowego kongresu zorganizowanego przez Papieski Uniwersytet Laterański z okazji 40. rocznicy ogłoszenia Encykliki Humanae vitae, 10 maja 2008: L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 6/2008, s. 40; por. JAN XXIII, Enc. Mater et magistra (15 maja 1961), III: AAS 53 (1961), 447.

12. SOBÓR WATYKAŃSKI II, Konst. duszp. Gaudium et spes, n. 22.

13. Por. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, nn. 37-38: AAS 87 (1995), 442-444.

14. JAN PAWEŁ II, Enc. Veritatis splendor, n. 45: AAS 85 (1993), 1169.

15. BENEDYKT XVI, Przemówienie do uczestników zgromadzenia ogólnego Papieskiej Akademii „Pro Vita” i międzynarodowego kongresu na temat: „Embrion ludzki w okresie przedimplantacyjnym” (27 lutego 2006): AAS 98 (2006), 264; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 6-7/2006, s. 55.

16. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, Wstęp, 3: AAS 80 (1988), 75.

17. JAN PAWEŁ II, Adhort. Familiaris consortio o zadaniach rodziny chrześcijańskiej w świecie współczesnym (22 listopada 1981), n. 19: AAS 74 (1982), 101-102.

18. Por. SOBÓR WATYKAŃSKI II, Dekl. Dignitatis humanae, n. 14.

19. Por. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, II, A, 1: AAS 80 (1988), 87.

20. Tamże, II, B, 4: l.c., 92.

21. Tamże, Wstęp, 3: l.c., 75.

22. Przez heterologiczne sztuczne zapłodnienie lub przekazywanie życia rozumie się „metody podjęte dla uzyskania w sposób sztuczny poczęcia ludzkiego z gamet pobranych przynajmniej od jednego dawcy innego niż małżonkowie złączeni węzłem małżeńskim” (tamże, II: l.c., 86).

23. Przez homologiczne sztuczne zapłodnienie lub przekazywanie życia rozumie się „technikę podjętą dla uzyskania poczęcia ludzkiego z gamet małżonków złączonych węzłem małżeńskim” (tamże).

24. Tamże, II, B, 7: l.c., 96; por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949), 560.

25. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, II, B, 6: l.c., 94.

26. Por. tamże, II: l.c., 86.

27. Obecnie nawet w największych ośrodkach wykonujących zabiegi sztucznego zapłodnienia liczba zniszczonych embrionów przekracza 80%.

28. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 14: AAS 87 (1995), 416.

29. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników II Światowego Kongresu o płodności i bezpłodności ludzkiej, który odbył się w Neapolu (19 maja 1956): AAS 48 (1956), 470; PAWEŁ VI, Enc. Humanae vitae, 12: AAS 60 (1968), 488-489; KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, II, B, 4-5: AAS 80 (1988), 90-94.

30. Coraz więcej osób, również niepołączonych węzłem małżeńskim, korzysta z metod sztucznego zapłodnienia, aby mieć dziecko. Tego rodzaju praktyki osłabiają instytucję małżeństwa i powodują, że dzieci rodzą się w środowiskach niesprzyjających ich pełnemu rozwojowi ludzkiemu.

31. BENEDYKT XVI, Przemówienie do uczestników zgromadzenia ogólnego Papieskiej Akademii „Pro Vita” i Międzynarodowego Kongresu na temat: „Embrion ludzki w okresie przedimplantacyjnym” (27 lutego 2006): AAS 98 (2006), 264; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 6-7/2006, ss. 55-56.

32. Intra Cytoplasmic Sperm Injection (ICSI), niemal we wszystkim podobne do innych form zapłodnienia in vitro, odróżnia się od nich tym, że zapłodnienie nie następuje samoistnie w probówce, lecz przez wstrzyknięcie do cytoplazmy owocytu jednego plemnika, uprzednio wyselekcjonowanego, albo niekiedy przez wstrzyknięcie niedojrzałych elementów męskich gamet.

33. W tym zakresie jednak sygnalizujemy, że specjaliści dyskutują o pewnych zagrożeniach, jakie ICSI może nieść ze sobą dla zdrowia poczętej istoty.

34. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, II, B, 5: AAS 80 (1988), 93.

35. W przypadku embrionów kriokonserwacja polega na zamrażaniu w bardzo niskiej temperaturze, by móc je długo przechowywać.

36. Por. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, I, 6: AAS 80 (1988), 84-85.

37. Por. nn. 34-35 niniejszej Instrukcji.

38. Por. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, II, A, 1-3: l.c., 87-89.

39. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników sympozjum na temat: „Evangelium vitae a prawo” i XI Międzynarodowego Kolokwium Prawa Kanonicznego (24 maja 1996), n. 6: AAS 88 (1996), 943-944; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 9/1996, s. 44.

40. Kriokonserwację owocytów rozpatrywano także w innych kontekstach, których tutaj nie bierzemy pod uwagę. Przez owocyt rozumie się komórkę jajową żeńską, do której nie przeniknął plemnik.

41. Por. SOBÓR WAT. II, Konst. duszp. Gaudium et spes, n. 51; JAN PAWEL II, Enc. Evangelium vitae, n. 62: AAS 87 (1995), 472.

42. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 63: AAS 87 (1995), 473.

43. Najbardziej znanymi środkami „przechwytującymi” są spirala albo IUD (Intra Uterine Device) oraz tak zwana „pigułka następnego dnia”.

44. Głównymi środkami przeciwciążowymi są pigułka RU-486 lub Mifepriston, prostaglandyna i Methotrexate.

45. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 58: AAS 87 (1995), 467.

46. Por. KPK, kan. 1398 oraz KKKW, kan. 1450, § 2; por. również KPK, kan. 1323-1324. Papieska Komisja ds. Autentycznej Interpretacji Kodeksu Prawa Kanonicznego stwierdziła, że przez pojęcie przerwania ciąży w świetle prawa karnego rozumie się „zabicie płodu w jakikolwiek sposób i w jakimkolwiek czasie od momentu poczęcia” (Odpowiedzi na wątpliwości, 23 maja 1988: AAS 80 [1988], 1818).

47. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, techniki proponowane dla klonowania ludzi są dwie: rozszczepienie bliźniacze i transfer jądra. Rozszczepienie bliźniacze polega na sztucznym odłączeniu pojedynczych komórek lub grup komórek od embrionu w początkowych fazach rozwoju, a następnie przeniesieniu tych komórek do macicy, w celu uzyskania, w sztuczny sposób, identycznych embrionów. Transfer jądra komórkowego, lub klonowanie właściwe, polega na wprowadzeniu jądra pobranego z komórki embrionalnej lub somatycznej do owocytu pozbawionego wcześniej jądra, a następnie na aktywacji tegoż owocytu, który powinien następnie rozwinąć się w embrion.

48. Por. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, I, 6: AAS 80 (1988), 84; JAN PAWEŁ II, Przemówienie do członków korpusu dyplomatycznego akredytowanych przy Stolicy Apostolskiej (10 stycznia 2005), n. 5: AAS 97 (2005), 153; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 3/2005, s. 23.

49. Nowymi technikami tego typu są np.: zastosowanie partogenezy u człowieka, transfer jądra komórki metodą ANT (Altered Nuclear Transfer) i reprogramowania oocytów OAR (Oocyte Assisted Reprogramming).

50. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 60: AAS 87 (1995), 469.

51. BENEDYKT XVI, Przemówienie do uczestników międzynarodowego kongresu na temat: “Komórki macierzyste: jaka będzie przyszłość terapii?”, zorganizowanego przez Papieską Akademię „Pro Vita” (16 września 2006): AAS 98 (2006), 694; L’Osservatore Romano, wyd. polskie, n. 12/2006, s. 18.

52. Por. nn. 34-35 niniejszej Instrukcji.

53. Por. BENEDYKT XVI, Przemówienie do uczestników międzynarodowego kongresu na temat: “Komórki macierzyste: jaka będzie przyszłość terapii?”, zorganizowanego przez Papieską Akademię „Pro Vita” (16 września 2006): AAS 98 (2006), 693-695.

54. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 63: AAS 87 (1995), 472-473.

55. Por. tamże, n. 62: l.c., 472.

56. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Instr. Donum vitae, I, 4: AAS 80 (1988), 83.

57. Por. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 73: AAS 87 (1995), 486: „Przerywanie ciąży i eutanazja są zatem zbrodniami, których żadna ludzka ustawa nie może uznać za dopuszczalne. Ustawy, które to czynią, nie tylko nie są w żaden sposób wiążące dla sumienia, ale stawiają wręcz człowieka wobec poważnej i konkretnej powinności przeciwstawienia się im poprzez sprzeciw sumienia”. Prawo do sprzeciwu sumienia, będące wyrazem prawa do wolności sumienia, powinno być chronione przez ustawodawstwo cywilne.

58. JAN PAWEŁ II, Enc. Evangelium vitae, n. 89: AAS 87 (1995), 502.

59. JAN PAWEŁ II, List do wszystkich biskupów o „Ewangelii życia” (19 maja 1991): AAS 84 (1992), 319; L’Osservatore Romano


http://www.opoka.org.pl